Cuộc khởi nghĩa nông dân Yên Thế là một trong những phong trào đấu tranh tiêu biểu của nhân dân Việt Nam chống thực dân Pháp xâm lược cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX. Phong trào nổ ra vào năm 1884, dưới sự lãnh đạo của Đề Thám (Hoàng Hoa Thám), người được xem là linh hồn và thủ lĩnh của cuộc khởi nghĩa. Địa bàn hoạt động chủ yếu của nghĩa quân là vùng núi rừng Yên Thế thuộc tỉnh Bắc Giang. Đây là nơi có địa hình hiểm trở, thuận lợi cho hoạt động du kích, góp phần duy trì lâu dài sức kháng chiến của nghĩa quân trước những đợt tấn công quy mô lớn của quân Pháp và tay sai. Sự gắn bó giữa lực lượng khởi nghĩa với nhân dân địa phương chính là yếu tố then chốt giúp cuộc nổi dậy kéo dài gần 30 năm, một khoảng thời gian hiếm hoi trong lịch sử các phong trào yêu nước chống ngoại xâm.

Nguyên nhân dẫn tới khởi nghĩa Yên Thế xuất phát từ tình trạng áp bức bóc lột ngày càng nghiêm trọng dưới ách thống trị của thực dân Pháp. Người dân Yên Thế không chỉ chịu thuế khóa nặng nề mà còn bị tước đoạt đất đai và tài sản bởi các chính sách canh tác mới. Đồng thời, sự xung đột về quyền lợi kinh tế giữa các quan lại, hào lý địa phương với chính quyền Pháp cũng góp phần làm gia tăng mâu thuẫn xã hội. Trong bối cảnh ấy, Hoàng Hoa Thám đã tập hợp quần chúng cùng nhiều nghĩa sĩ trong vùng, xây dựng lực lượng chống đối. Nghĩa quân đã tổ chức nhiều trận đánh táo bạo, gây thiệt hại nặng nề cho quân Pháp và giành được các thắng lợi nhất định trong thời gian đầu khởi nghĩa. Họ không chỉ đương đầu trực diện mà còn sử dụng chiến thuật đánh du kích linh hoạt, tác chiến hiệu quả trên địa hình rừng núi hiểm trở.

Mặc dù về sau, khởi nghĩa Yên Thế bị thực dân Pháp đàn áp mạnh mẽ và dần suy yếu, nhưng ý chí kiên cường của nghĩa quân và tinh thần đoàn kết của người dân địa phương đã để lại dấu ấn sâu sắc trong lịch sử dân tộc. Cuộc khởi nghĩa là minh chứng cho lòng yêu nước, khát vọng tự do của nhân dân Việt Nam dưới thời kỳ đen tối của mất nước. Ý nghĩa lịch sử của phong trào Yên Thế còn thể hiện ở chỗ nó đã làm chậm quá trình bình định của thực dân Pháp tại Bắc Kỳ, khơi nguồn cảm hứng cho những phong trào giải phóng dân tộc tiếp theo. Đề Thám và nghĩa quân Yên Thế đã trở thành biểu tượng bất tử về ý chí bất khuất, thôi thúc các thế hệ sau tiếp tục đấu tranh giành độc lập, tự do cho đất nước.