Nạn đói lớn nhất trong lịch sử hiện đại của Việt Nam xảy ra vào năm 1945, được gọi là "nạn đói năm Ất Dậu". Đó là một thảm họa khủng khiếp đã cướp đi sinh mạng của từ 1 đến 2 triệu người dân miền Bắc. Nguyên nhân chính của nạn đói này có liên quan đến hậu quả của chiến tranh thế giới thứ hai, phát xít Nhật chiếm đóng Đông Dương và yêu cầu người dân tăng trồng cây công nghiệp như đay, thay vì lúa, để phục vụ sản xuất cho chiến tranh. Thêm vào đó, thời tiết khắc nghiệt, mất mùa, dịch bệnh và việc nhà cầm quyền thực dân Pháp bỏ rơi trách nhiệm quản lý, khiến đời sống của nhân dân ngày càng cơ cực.

Nạn đói năm 1945 không chỉ là một vấn đề về lương thực mà còn bộc lộ sự bất công xã hội và nỗi đau thương tột cùng của người dân trong thời kỳ lịch sử đầy biến động. Nhiều gia đình tan nát, nhiều làng mạc heo hút, hàng vạn người phải bỏ quê tìm kiếm thức ăn, cảnh trẻ thơ bơ vơ, các cụ già chết vì đói diễn ra ở khắp nơi. "Người sống nằm cạnh người chết", những hình ảnh ám ảnh ấy đã tạo thành ký ức đau buồn khó phai trong lòng nhiều thế hệ. Sự kiện này cũng trở thành động lực thúc đẩy nhân dân đứng lên giành độc lập, góp phần vào thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945.

Bài học từ nạn đói năm 1945 nhấn mạnh vai trò rất quan trọng của bảo đảm an ninh lương thực, ổn định xã hội và sự quan tâm của chính quyền đối với đời sống nhân dân. Sau khi giành được độc lập, Đảng và Nhà nước đã thực hiện nhiều chính sách cải tiến sản xuất nông nghiệp, phân phối công bằng tài nguyên, hỗ trợ người nghèo. Những hành động đó không chỉ đảm bảo rằng thảm họa kinh hoàng như năm 1945 không lặp lại mà còn góp phần xây dựng một xã hội phát triển, nhân văn hơn, đồng thời phát triển tinh thần đoàn kết, sẻ chia trong lòng người Việt Nam.