Các quốc gia cổ đại phương Đông là những nền văn minh đầu tiên xuất hiện trên thế giới, tập trung chủ yếu ở lưu vực những dòng sông lớn như sông Nin ở Ai Cập, sông Lưỡng Hà ở Tây Á, sông Ấn và sông Hằng ở Ấn Độ, cùng sông Hoàng Hà và Trường Giang ở Trung Quốc. Nhờ đất đai màu mỡ, khí hậu thuận lợi, người dân các khu vực này đã biết trồng lúa, ngũ cốc và các loại cây lương thực từ rất sớm. Để canh tác có hiệu quả, họ đã sáng tạo ra những công cụ lao động bằng đồng, kẽm cùng với việc xây dựng các hệ thống thủy lợi quy mô lớn như mương máng, đê điều. Quá trình cùng nhau sản xuất và bảo vệ thành quả lao động đã thúc đẩy con người hình thành các tổ chức xã hội rộng lớn hơn, dẫn đến sự ra đời của các quốc gia cổ đại.

Mỗi quốc gia cổ đại phương Đông đều mang những nét đặc trưng riêng về chính trị, tổ chức xã hội và văn hóa. Thông thường, đứng đầu bộ máy nhà nước là vua chuyên chế, nắm quyền lực tối cao và thường được xem là con cháu thần linh hoặc đại diện cho thần thánh trên trần gian. Tầng lớp quý tộc, tăng lữ và quan lại đứng trên đại đa số dân cư là nông dân, thợ thủ công và thương nhân. Các quốc gia này cũng nổi tiếng với việc sáng tạo ra chữ viết như chữ tượng hình Ai Cập, chữ hình nêm của người Lưỡng Hà, chữ Sanskrit ở Ấn Độ và chữ Hán ở Trung Quốc. Nhờ đó, văn hóa, tri thức và lịch sử được ghi chép, truyền đạt qua nhiều thế hệ.

Bên cạnh những thành tựu trong xây dựng nhà nước và chữ viết, cư dân các quốc gia cổ đại phương Đông còn để lại dấu ấn sâu sắc trong các lĩnh vực khoa học và nghệ thuật. Người Ai Cập cổ đại đã xây dựng những kim tự tháp và lăng mộ đầy bí ẩn, phát triển toán học và y học. Người Ấn Độ với các thành tựu về thiên văn, toán học và kiến trúc đền chùa. Trung Quốc không chỉ phát minh ra giấy, la bàn mà còn là cái nôi của Nho giáo, Đạo giáo, rèn luyện kỹ năng nông nghiệp và thủ công phát triển. Những di sản này không chỉ làm phong phú lịch sử nhân loại mà còn đặt nền móng cho sự phát triển của các nền văn minh sau này.