Tỉnh Hà Nam Ninh từng là một tỉnh thuộc vùng Đồng bằng sông Hồng, được thành lập vào tháng 12 năm 1975 trên cơ sở hợp nhất ba tỉnh gồm Hà Nam, Nam Định và Ninh Bình. Việc hợp nhất này diễn ra trong bối cảnh cả nước tập trung phát triển kinh tế - xã hội sau khi kết thúc chiến tranh; các tỉnh sát nhập nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác tiềm năng, và hỗ trợ nhau cùng phát triển. Diện tích của tỉnh Hà Nam Ninh khá rộng lớn, dân số đông đảo, hệ thống cơ sở hạ tầng liên kết chặt chẽ ba vùng với những truyền thống văn hóa lâu đời, đa dạng và phong phú.

Trải qua hơn mười năm tồn tại, tỉnh Hà Nam Ninh đã phát huy được những lợi thế về vị trí địa lý, nguồn nhân lực dồi dào và thế mạnh về nông nghiệp, công nghiệp cũng như du lịch của cả ba tỉnh cũ. Tuy nhiên, cùng với quá trình đổi mới toàn diện của đất nước, yêu cầu quản lý hành chính ngày càng cao, cộng với những đặc điểm riêng biệt về truyền thống, văn hóa, nhu cầu phát triển kinh tế xã hội của từng địa phương, đã đặt ra vấn đề cần thiết phải tách tỉnh để tăng tính chủ động trong điều hành và phát triển.

Đến đầu năm 1992, theo quyết định của Chính phủ, tỉnh Hà Nam Ninh chính thức được chia tách trở lại thành ba tỉnh: Hà Nam, Nam Định và Ninh Bình. Việc tách tỉnh này là kết quả của quá trình cân nhắc kỹ lưỡng, nhằm tạo điều kiện cho từng tỉnh phát huy tối đa tiềm năng nội lực, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội nhanh chóng và bền vững. Mỗi tỉnh sau khi chia tách đều xác định rõ hướng đi phù hợp với đặc điểm riêng, tiếp tục phát triển mạnh mẽ dựa trên nền tảng đã có từ thời kỳ hợp nhất trong tỉnh Hà Nam Ninh.