"Làm theo năng lực, hưởng theo lao động" là một nguyên tắc căn bản trong chủ nghĩa xã hội, nhấn mạnh vai trò của từng cá nhân trong công cuộc xây dựng và phát triển xã hội. Theo quan điểm này, mỗi người cần phát huy tối đa khả năng, trình độ của bản thân để cống hiến cho tập thể, xã hội thông qua lao động. Tính công bằng được đề cao khi thu nhập, quyền lợi mà mỗi người nhận được phải tỷ lệ thuận với khối lượng, chất lượng công việc đã bỏ ra. Điều này không chỉ thúc đẩy sự phát triển cá nhân mà còn tạo động lực cho tiến bộ xã hội nói chung.

Cơ chế "làm theo năng lực, hưởng theo lao động" giúp hạn chế tình trạng ỷ lại, lười biếng và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh. Ai làm nhiều sẽ hưởng nhiều, ai làm ít sẽ hưởng ít, dựa trên sự đóng góp thực tế của mỗi thành viên. Tuy nhiên, thực hiện đúng nguyên tắc này đòi hỏi phải có hệ thống quản lý và đánh giá hiệu quả rõ ràng, minh bạch, bảo đảm người lao động cảm thấy sự công bằng. Đồng thời, chế độ này cũng khuyến khích mọi người nỗ lực học hỏi, nâng cao tay nghề, trình độ để tăng năng suất lao động và cải thiện thu nhập cá nhân.

Tuy nhiên, khi áp dụng nguyên tắc này vào thực tiễn, xã hội cần chú ý đến các yếu tố đặc thù như hoàn cảnh gia đình, sức khỏe, điều kiện sống của từng người lao động để tránh gây ra bất bình đẳng hoặc xa rời bản chất nhân văn. Ngoài ra, việc phân phối theo lao động cũng nên đi cùng với hỗ trợ những nhóm dễ bị tổn thương, người già, trẻ nhỏ hoặc người khuyết tật, để toàn xã hội đều được hưởng sự tiến bộ chung. Nhờ đó, nguyên tắc "làm theo năng lực, hưởng theo lao động" mới thực sự góp phần xây dựng một xã hội công bằng, tiến bộ và phát triển bền vững.