Miệng núi lửa là phần trũng hoặc hố lõm nằm trên đỉnh của một ngọn núi lửa, nơi diễn ra các hoạt động phun trào magma, khí, tro bụi và các loại dung nham từ dưới lòng đất lên bề mặt. Khi núi lửa hoạt động, áp suất ngầm phía dưới tăng cao làm lớp vỏ Trái Đất nứt gãy, tạo thành một lối thoát cho vật chất bên trong. Sau mỗi lần phun trào mạnh, miệng núi lửa có thể mở rộng hoặc thay đổi hình dạng tuỳ thuộc vào mức độ phá huỷ của vụ nổ cũng như quy mô của quá trình tích tụ vật liệu xung quanh. Theo thời gian, những vật liệu như tro bụi, đá, dung nham có thể tích tụ lại che phủ một phần miệng núi lửa, thậm chí khiến nó bị lấp đầy hoàn toàn nếu núi lửa ngừng hoạt động lâu dài.

Miệng núi lửa không chỉ tồn tại ở dạng đơn lẻ mà còn hình thành các cụm miệng nhỏ xung quanh miệng chính, gọi là miệng núi lửa phụ. Kích thước của miệng núi lửa rất đa dạng, có những miệng nhỏ chỉ vài chục mét nhưng cũng có những miệng rộng tới hàng km, được gọi là caldera. Nhiều miệng núi lửa sau khi phun trào đã tạo thành hồ nước sâu do nước mưa hoặc nước ngầm tích tụ, trở thành cảnh quan thiên nhiên độc đáo thu hút khách du lịch, nghiên cứu khoa học. Ngoài giá trị địa chất, miệng núi lửa còn là chứng nhân của những biến động lớn của Trái Đất trong lịch sử hình thành và phát triển hành tinh. Chúng góp phần phục vụ tìm hiểu hoạt động kiến tạo vỏ Trái Đất, sự tuần hoàn của các nguyên tố khoáng sản và việc dự đoán nguy cơ phun trào núi lửa trong tương lai.