Điều 10 Pháp lệnh Dân số quy định rõ về quyền và nghĩa vụ của công dân trong lĩnh vực dân số. Theo đó, mọi công dân đều có quyền tự quyết định về việc sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh phù hợp với điều kiện gia đình, sức khỏe, kinh tế cũng như các quy định của pháp luật. Điều này thể hiện sự tôn trọng quyền cá nhân và khuyến khích các gia đình chủ động trong việc lập kế hoạch sinh sản, đồng thời đảm bảo sự phát triển ổn định về dân số cả ở mức độ cá nhân lẫn xã hội. Tuy nhiên, những quyền này vẫn phải đặt trong khuôn khổ pháp luật của Nhà nước nhằm hướng tới mục tiêu kiểm soát tăng dân số và nâng cao chất lượng dân số Việt Nam.

Bên cạnh quyền lợi, Điểu 10 còn nhấn mạnh nghĩa vụ của mọi công dân trong việc tham gia thực hiện chính sách dân số của Nhà nước. Công dân có trách nhiệm thực hiện các biện pháp tránh thai, không lựa chọn giới tính thai nhi, không sinh con thứ ba nếu không nằm trong các trường hợp đặc biệt do pháp luật quy định. Ngoài ra, người dân cần chủ động tìm hiểu, áp dụng những kiến thức về chăm sóc sức khỏe sinh sản, phòng tránh các bệnh liên quan đến dân số và tiếp thu các chương trình truyền thông của Nhà nước về vấn đề dân số. Ý thức tuân thủ những quy định này vừa mang lại lợi ích cho bản thân, gia đình, vừa góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển cộng đồng, bảo đảm an sinh xã hội.

Điều 10 cũng xác định trách nhiệm phối hợp giữa các tổ chức xã hội, đoàn thể và chính quyền trong việc tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện quy chế dân số. Việc triển khai các chính sách, chương trình dân số hiệu quả đòi hỏi sự phối hợp liên ngành, tạo nên sức mạnh tổng hợp để nâng cao nhận thức cộng đồng. Đặc biệt, các tổ chức xã hội cần chú trọng vào các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương như vùng sâu, vùng xa, người dân tộc thiểu số nhằm bảo đảm cơ hội tiếp cận thông tin và dịch vụ dân số bình đẳng cho mọi người. Điều này thể hiện mục tiêu lâu dài của pháp luật là xây dựng một xã hội phát triển bền vững dựa trên nền tảng sự chủ động và hợp tác trong công tác dân số.