Ca trù là một loại hình nghệ thuật âm nhạc truyền thống độc đáo của Việt Nam, đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp. Nhạc cụ sử dụng trong ca trù không nhiều nhưng mỗi loại lại có vai trò rất quan trọng, góp phần tạo nên sắc thái riêng biệt cho nghệ thuật này. Ba loại nhạc cụ chính thường thấy trong các buổi biểu diễn ca trù là đàn đáy, phách và trống chầu. Đàn đáy do người nam sử dụng để đảm nhiệm phần hòa âm, có hình dáng đặc biệt với cần đàn dài, thân bầu rỗng phát tiếng trầm ấm, sâu lắng giúp nâng đỡ giọng ca của đào nương. Phách là hai thanh gỗ nhỏ do nữ ca sĩ sử dụng để giữ nhịp và điểm xuyết thêm nhịp điệu tinh tế cho lời ca. Trống chầu do quan viên đảm nhiệm, vừa làm nhạc khí bình phẩm vừa tạo tính tương tác sinh động giữa nghệ sĩ, người nghe và người đánh trống.

Đàn đáy là nhạc cụ quan trọng, đóng vai trò chủ đạo trong dàn nhạc ca trù. Với kết cấu dây tơ đặc biệt, âm thanh phát ra từ đàn đáy thường sâu, vang và có phần khô rắn, phù hợp để làm nền cho giọng hát cao vút, trong trẻo của đào nương. Người nghệ nhân chơi đàn phải có kỹ thuật điêu luyện, phối hợp linh hoạt các ngón mổ, dây và búng lên hộp đàn để tạo nên âm thanh đa dạng, sắc thái phong phú. Đàn đáy không chỉ đơn thuần đệm nhạc mà còn đóng vai trò dẫn dắt và chuyển tải cảm xúc, tô điểm tâm trạng và ý nghĩa của từng câu hát, từng điệu ngâm trong ca trù truyền thống.

Trái ngược với âm sắc trầm vang của đàn đáy, tiếng phách trong trẻo, rõ ràng do chính tay nữ ca sĩ gõ là điểm tựa cho nhịp điệu bài hát. Mỗi tiếng phách cất lên không chỉ giúp giữ vững nhịp hát mà còn là yếu tố điểm xuyết khiến câu hát trở nên hấp dẫn hơn. Bên cạnh đó, trống chầu lại do các quan viên hoặc người nghe đảm nhiệm, dùng để khen thưởng hay đáp lại màn trình diễn xuất sắc. Mỗi hồi trống đều chứa đựng lời bình phẩm tinh tế, tạo không khí giao lưu, ứng tác đặc sắc trong buổi ca trù. Sự phối hợp các nhạc cụ này không chỉ tạo nên âm hưởng riêng mà còn khắc họa đậm nét nét đẹp tài hoa của nghệ thuật cổ truyền dân tộc.