Nghi lễ Then là một trong những nét văn hóa đặc sắc, độc đáo của người Tày ở miền núi phía Bắc Việt Nam. Nghi lễ này gắn liền với tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, thần linh và các vị thần bảo vệ, mang ý nghĩa cầu mong sự bình an, mùa màng tươi tốt, sức khỏe cho cộng đồng và mỗi gia đình. Người thực hiện nghi lễ gọi là thầy Then, thường là người có uy tín, am hiểu phong tục tập quán và được dân làng kính trọng. Trong lễ Then, thầy Then thay mặt cả cộng đồng để nối kết, giao cảm với thế giới siêu nhiên qua các bài hát, điệu múa và kỹ thuật sử dụng đàn tính cùng những bộ trang phục truyền thống rực rỡ.

Quá trình thực hiện nghi lễ Then vô cùng công phu, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về vật phẩm như đàn tính, quần áo, mũ mão, các loại bánh, hoa quả, giấy bản và hương trầm. Không gian diễn ra nghi lễ thường được sắp đặt trang nghiêm ngay trong nhà hoặc ngoài sân rộng lớn để dễ tụ hội đông người đến xem và tham dự. Thầy Then sẽ hát các bài hát then với nội dung thường ca ngợi thần linh, kể chuyện về quá trình hành trình lên trời hay giải quyết những vấn đề của dân chúng dưới trần gian. Âm nhạc, tiếng đàn, tiết tấu reo vang cùng điệu múa đưa người tham dự chìm vào không khí linh thiêng, huyền ảo, chạm tới tận linh hồn.

Nghi lễ Then không chỉ mang giá trị về tâm linh mà còn có ý nghĩa rất lớn về mặt xã hội và văn hóa đối với người Tày. Đây là dịp để cộng đồng đoàn kết, chia sẻ, giao lưu và truyền lại những giá trị truyền thống bao đời. Mỗi dịp diễn ra nghi lễ, mọi người cùng nhau góp sức, thể hiện lòng kính trọng đối với thầy Then cũng như các vị thần linh phù hộ. Hơn thế nữa, nghi lễ Then còn giúp nâng cao nhận thức, lưu giữ những nét văn hóa quý báu, truyền thống tốt đẹp trong đời sống tinh thần của người Tày, góp phần xây dựng bản sắc riêng và niềm tự hào dân tộc.