Con sam là một loài động vật biển có hình dạng rất đặc biệt, dễ nhận biết nhờ lớp vỏ cứng tựa như một chiếc mũ bảo hiểm úp ngược. Thân của con sam tròn dẹt, màu xanh rêu hoặc nâu đất, dài khoảng 30 đến 60 cm, thân trước có một lớp giáp lớn che chắn các phần mềm bên dưới. Phía sau thân là một chiếc đuôi dài, thẳng và cứng như một cái gai nhọn. Phần đầu của sam có đôi mắt nhỏ nằm ở hai bên, hướng ra ngoài giúp chúng quan sát tốt môi trường xung quanh dưới đáy biển. Khi nhìn từ trên xuống, hình dáng của con sam giống như một miếng mai rùa kết hợp với đuôi cá chim, khiến người ta dễ liên tưởng đến các sinh vật thời tiền sử.

Mỗi khi đến mùa sinh sản, những con sam thường kết đôi và bò cùng nhau trên cát hoặc bùn ven biển, tạo thành một cảnh tượng độc đáo trong thế giới tự nhiên. Bộ chân của sam nằm phía dưới, được bảo vệ bởi lớp mai rắn chắc, giúp chúng di chuyển một cách vững chắc dưới đáy nước. Những khớp chân linh hoạt giúp chúng đào bới, tìm kiếm thức ăn chủ yếu là các loài sinh vật nhỏ hoặc xác động vật. Ngoài ra, cấu trúc vỏ ngoài gồm ba phần riêng biệt: phần đầu lớn, giữa nối, và phần đuôi như một thanh kiếm. Nếu bị lật ngửa, con sam cũng có thể tự xoay mình trở lại nhờ chiếc đuôi khỏe của nó.

Sam không chỉ gây tò mò bởi ngoại hình độc đáo mà còn có ý nghĩa quan trọng trong đời sống văn hóa và sinh thái. Hình ảnh con sam xuất hiện nhiều trong truyện cổ tích và ca dao Việt Nam với biểu tượng về sự gắn bó bền chặt vợ chồng – bắt nguồn từ tập tính sống đôi suốt đời của chúng. Ngoài tự nhiên, chúng đóng vai trò trong chuỗi thức ăn biển, đồng thời lớp máu màu xanh dương đặc biệt của sam cũng đem lại nhiều giá trị y học trong nghiên cứu hiện đại. Nhìn tổng thể, con sam hiện lên là một đại diện tiêu biểu của biển cả với hình thể cổ điển, mí mắt thuôn dài, lớp mai bóng loáng và chiếc đuôi sắc nét, góp phần tạo nên vẻ đẹp riêng cho hệ sinh thái vùng ven biển.