Cá phổi cẩm thạch (Marbled Lungfish) là một trong những loài cá cổ đại nhất còn tồn tại đến ngày nay, thuộc họ Protopteridae. Đây là loài cá nổi bật với vẻ ngoài đặc biệt, thân mình kéo dài và phần da mang màu sắc cẩm thạch uốn lượn giữa các mảng màu xám, nâu và xanh olive. Điểm đáng chú ý nhất ở cá phổi cẩm thạch chính là hệ hô hấp kép: bên cạnh mang, cá còn có một bộ phổi đơn giản, giúp nó sống sót khi điều kiện môi trường ngập nước thay đổi bất thường hoặc khi ao hồ cạn kiệt. Nhờ vào khả năng này, loài cá này có thể vùi mình dưới bùn ướt nhiều tháng, thậm chí cả năm mà vẫn bảo tồn sự sống.

Cá phổi cẩm thạch phân bố chủ yếu tại vùng Trung và Tây Phi, nơi các con sông, đầm lầy và hồ nước luôn biến đổi mực nước theo mùa. Ngoài khả năng thở không khí, cá phổi cẩm thạch còn nổi tiếng vì cách săn mồi cực kỳ kiên nhẫn. Chúng di chuyển rất chậm, ẩn mình trong lớp bùn hoặc thảm thực vật dưới nước và bất chợt xuất hiện để bắt lấy các con mồi như ốc, giun hay động vật thân mềm. Thức ăn chủ yếu của cá là các sinh vật nhỏ sống đáy, hỗ trợ cho việc tiêu hoá diễn ra một cách hiệu quả nhất.

Cá phổi cẩm thạch còn được biết đến như một “hoá thạch sống”, bởi chúng đã tồn tại hàng trăm triệu năm và gần như không thay đổi cấu trúc cơ thể so với tổ tiên của mình ở thời kỳ khủng long. Đối với khoa học, cá phổi cẩm thạch đóng vai trò vô cùng giá trị trong nghiên cứu tiến hóa, giải thích quá trình chuyển tiếp từ cá sang những sinh vật lưỡng cư đầu tiên lên cạn. Ngoài ý nghĩa sinh học, loài cá này còn được nuôi làm cảnh tại nhiều quốc gia nhờ vào sức sống mạnh mẽ, vẻ đẹp độc đáo cùng những câu chuyện huyền thoại gắn liền với chúng trong văn hóa bản địa châu Phi.