Cây xáo tam phân, tên khoa học là Paramignya trimera, là một loài thực vật thuộc họ Cam (Rutaceae) có nguồn gốc phân bố chủ yếu ở vùng Nam Trung Bộ Việt Nam. Loài cây này được biết đến nhiều bởi giá trị dược liệu quý giá mà nó mang lại. Cây xáo tam phân thường mọc hoang trên các sườn đồi, bìa rừng và đôi khi được người dân khai thác để làm thuốc. Đặc điểm nổi bật của xáo tam phân là thân gỗ nhỏ, lá hình elip thuôn dài xanh đậm, hoa trắng nhỏ và quả dạng quả mọng. Trong dân gian, phần thân, rễ và lá của cây đều được sử dụng để chế biến các bài thuốc với nhiều công dụng hỗ trợ sức khỏe.

Từ xa xưa, cây xáo tam phân đã được đồng bào miền Nam Trung Bộ chọn lựa như một vị thuốc bổ trợ trong y học cổ truyền, đặc biệt nổi tiếng với khả năng hỗ trợ điều trị các bệnh lý về gan, mật, ung thư và tăng cường sức đề kháng. Các hoạt chất chứa trong cây, như saponin, flavonoid và alkaloid, được nghiên cứu cho thấy có tác dụng chống oxy hóa mạnh, hỗ trợ loại bỏ độc tố trong cơ thể và giảm tình trạng viêm nhiễm. Nhiều tài liệu ghi nhận, khi sử dụng đúng cách và phối hợp cùng chế độ dinh dưỡng hợp lý, xáo tam phân có thể giúp cải thiện rõ rệt chất lượng sức khỏe, đặc biệt trong việc phòng ngừa các bệnh mạn tính nguy hiểm.

Mặc dù hiệu quả dược liệu của cây xáo tam phân được người dân đánh giá cao, nhưng việc sử dụng cũng cần hết sức thận trọng. Theo các chuyên gia y học, không phải ai cũng phù hợp dùng các chế phẩm từ xáo tam phân, nhất là những người có tiền sử bệnh lý về gan, thận hoặc đang dùng thuốc Tây y. Hiện nay, chưa có đủ bằng chứng khoa học lâm sàng để xác nhận hoàn toàn về khả năng chữa bệnh của cây, do đó người dùng nên tìm hiểu kỹ và tham khảo ý kiến của bác sĩ trước khi sử dụng. Nếu được ứng dụng đúng chỉ định, kết hợp với kiểm soát nguồn gốc cũng như liều lượng, xáo tam phân vẫn là tài sản quý trong kho tàng y học tự nhiên của Việt Nam.