Nạn đói năm 1945 là một trong những thảm họa kinh hoàng nhất trong lịch sử hiện đại của Việt Nam, diễn ra vào cuối thời kỳ Nhật chiếm đóng Đông Dương trong Thế chiến thứ hai. Vào giai đoạn này, các yếu tố như chiến tranh, thiên tai, chính sách bóc lột hà khắc của phát xít Nhật và chính quyền thực dân Pháp đã kết hợp lại, đẩy hàng triệu người dân Việt vào cảnh khốn cùng. Ước tính, số người chết trong nạn đói này lên tới khoảng 2 triệu người, tập trung chủ yếu ở miền Bắc, đặc biệt các tỉnh như Thái Bình, Nam Định, Hải Dương, Thanh Hóa. Các số liệu tuy có sự khác biệt tuỳ nguồn, nhưng con số 2 triệu thường được nhắc đến trong nhiều tài liệu và là minh chứng cho mức độ nghiêm trọng của thảm họa này.

Không chỉ là sự mất mát về con người, nạn đói còn để lại ảnh hưởng sâu sắc lên xã hội và tâm lý dân tộc Việt Nam cho đến nhiều năm sau. Những hình ảnh về xác người nằm la liệt bên đường, những gia đình ly tán, trẻ em gầy còm vì thiếu ăn đã ám ảnh cả một thế hệ. Nguyên nhân sâu xa của nạn đói không chỉ đến từ việc mùa màng thất bát do hạn hán, lũ lụt mà còn do chính sách thu gom lúa gạo phục vụ chiến tranh, cấm vận chuyển lương thực giữa các vùng của cả Pháp lẫn Nhật. Hậu quả là khi nguồn lương thực cạn kiệt, người dân thành phố đổ xô về nông thôn tìm cứu sống, tạo thành dòng di cư lớn và mức tử vong tăng cao trong thời gian ngắn.

Sau nạn đói, cùng với những biến động lịch sử, phong trào cách mạng đã nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ của quần chúng nhân dân. Sự kiện này được coi là một trong những cú hích dẫn đến Cách mạng Tháng Tám năm 1945, lật đổ chế độ thực dân-phong kiến, lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Nạn đói năm 1945 trở thành bài học đau xót về tác động hủy diệt của chiến tranh, chính sách tàn bạo và đồng thời cũng khơi dậy khát vọng tự do, độc lập, tinh thần đoàn kết của dân tộc Việt Nam. Cho đến ngày nay, nỗi đau ấy vẫn còn in dấu trong tâm trí của nhiều thế hệ và được nhắc nhớ như một ký ức lịch sử không thể nào quên.