Dân quân biển Trung Quốc còn gọi là lực lượng dân quân hàng hải, là một bộ phận bán quân sự do nhà nước Trung Quốc tổ chức, quản lý và huấn luyện. Lực lượng này bao gồm các ngư dân, thuyền viên và cả tàu cá được huy động tham gia vào các hoạt động bảo vệ chủ quyền, tuần tra và hỗ trợ những nhiệm vụ của lực lượng thực thi pháp luật trên biển như Hải cảnh và Hải quân Trung Quốc. Dưới sự chỉ đạo của chính quyền trung ương và địa phương, dân quân biển đóng vai trò như "cánh tay nối dài" cho các lực lượng chủ lực trong việc kiểm soát, mở rộng hiện diện và duy trì các hoạt động của Trung Quốc ở các vùng biển tranh chấp, đặc biệt là ở Biển Đông.

Các tàu dân quân biển thường không mang vũ khí hạng nặng, vỏ ngoài giống tàu cá thông thường nhằm tránh thu hút sự chú ý của quốc tế, nhưng bên trong lại được trang bị thiết bị liên lạc hiện đại và có thể thực hiện các hành động phối hợp hiệu quả với các lực lượng khác. Khi xảy ra đụng độ hoặc căng thẳng trên biển, lực lượng dân quân biển nhanh chóng xuất hiện với số lượng đông đảo, chủ động quấy rối, gây sức ép lên tàu thuyền của các nước khác, đồng thời thu thập thông tin tình báo và ngăn chặn hoạt động thực thi pháp luật hợp pháp của các quốc gia xung quanh. Nhờ sự linh hoạt về đối tượng tham gia và phương thức hoạt động, lực lượng dân quân biển giúp Trung Quốc thực hiện chiến lược "vùng xám" – không phải chiến tranh cũng không hoàn toàn hòa bình – để đạt được lợi ích trên biển mà không gây leo thang xung đột thành đối đầu quân sự toàn diện.

Trong bối cảnh tranh chấp chủ quyền gay gắt tại Biển Đông, lực lượng dân quân biển Trung Quốc đã trở thành một thách thức lớn đối với an ninh khu vực và tự do hàng hải quốc tế. Hoạt động thường xuyên, có tổ chức và được nhà nước hậu thuẫn của họ khiến các quốc gia láng giềng như Việt Nam, Philippines gặp nhiều khó khăn trong việc bảo vệ chủ quyền và quyền lợi hợp pháp trên biển. Việc sử dụng lực lượng dân quân biển còn làm tăng nguy cơ tính toán sai lầm, dẫn đến những sự cố nghiêm trọng hoặc thậm chí xung đột cục bộ, ảnh hưởng sâu sắc đến ổn định và hòa bình của khu vực châu Á – Thái Bình Dương.