Cán cân thương mại là một chỉ số kinh tế phản ánh sự chênh lệch giữa giá trị xuất khẩu và nhập khẩu hàng hóa của một quốc gia trong một khoảng thời gian nhất định. Công thức cơ bản của cán cân thương mại được xác định như sau: Cán cân thương mại = Giá trị xuất khẩu hàng hóa – Giá trị nhập khẩu hàng hóa. Khi kết quả của phép tính này là số dương, nghĩa là quốc gia đó đang xuất siêu, tức là giá trị hàng xuất khẩu vượt quá giá trị hàng nhập khẩu. Ngược lại, nếu kết quả là số âm, quốc gia đó đang nhập siêu, tức là chi tiêu cho hàng nhập khẩu vượt qua giá trị hàng xuất khẩu.

Cán cân thương mại đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá sức khỏe kinh tế của một đất nước. Một cán cân thương mại tích cực có thể góp phần làm tăng dự trữ ngoại hối, duy trì ổn định tỷ giá và cải thiện niềm tin của các nhà đầu tư vào nền kinh tế quốc dân. Ngược lại, một cán cân thương mại tiêu cực kéo dài có thể tạo áp lực lên tỷ giá, làm giảm dự trữ ngoại tệ và tiềm ẩn nguy cơ khủng hoảng kinh tế nếu tình trạng nhập siêu không được kiểm soát. Chính vì vậy, các quốc gia thường tập trung xây dựng các chính sách thương mại nhằm duy trì hoặc cải thiện cán cân thương mại ở mức hợp lý, thông qua nhiều biện pháp như thúc đẩy xuất khẩu, kiểm soát nhập khẩu hoặc ký kết các hiệp định thương mại song phương và đa phương.

Các doanh nghiệp, nhà nghiên cứu và nhà hoạch định chính sách cũng căn cứ vào cán cân thương mại để hoạch định chiến lược phát triển kinh doanh và điều chỉnh các hoạt động kinh tế vĩ mô. Việc phân tích cán cân thương mại không chỉ giới hạn ở con số tuyệt đối mà còn xem xét đến cơ cấu hàng hóa xuất nhập khẩu, thị trường đối tác và xu hướng vận động qua các năm. Thông qua đó, quốc gia có thể nhận diện các cơ hội mới cho xuất khẩu, tìm ra những mặt hàng cần thay thế nhập khẩu, đồng thời điều chỉnh cơ cấu kinh tế theo hướng bền vững hơn nhằm nâng cao vị thế trên thương trường quốc tế.