Trung đội Cứu quốc quân 1 là một trong những đơn vị vũ trang đầu tiên của cách mạng Việt Nam thời kỳ chống thực dân Pháp và phát xít Nhật. Được thành lập ngày 27 tháng 12 năm 1944 tại khu rừng Trần Hưng Đạo thuộc huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng, trung đội chỉ có 34 chiến sĩ dưới quyền chỉ huy của Võ Nguyên Giáp. Tuy lực lượng ít về quân số, trang bị lại thô sơ, họ vẫn mang trong mình quyết tâm lớn lao “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”. Sự ra đời của Trung đội Cứu quốc quân 1 là bước đi quyết định báo hiệu sự trưởng thành của phong trào cách mạng vũ trang ở nước ta, góp phần tạo nên lực lượng chủ lực đầu tiên trong công cuộc giải phóng dân tộc.

Ngay từ những ngày đầu thành lập, trung đội đã tiến hành nhiều hoạt động thiết thực nhằm tăng cường sức mạnh và phát triển lực lượng. Các chiến sĩ vừa rèn luyện kỹ năng quân sự, vừa làm công tác xây dựng hậu phương, vận động người dân tham gia cách mạng và bảo vệ căn cứ. Với tinh thần đoàn kết sắt son, trung đội đã thực hiện thành công các trận đánh đầu tiên tại Phai Khắt, Nà Ngần, gây tiếng vang lớn trong phong trào chống Pháp và Nhật ở Việt Bắc, đồng thời củng cố lòng tin của nhân dân vào cách mạng. Thành công đó trở thành niềm cổ vũ, tạo động lực phát triển mạnh mẽ các đơn vị giải phóng quân và mở ra chặng đường đấu tranh vũ trang sôi nổi trên toàn quốc.

Không chỉ góp phần đặt nền móng cho Quân đội Nhân dân Việt Nam sau này, Trung đội Cứu quốc quân 1 còn là minh chứng sáng ngời về ý chí quật cường và tinh thần đồng lòng vì độc lập dân tộc. Hình ảnh các chiến sĩ với khẩu súng trường cũ kỹ cùng lời thề “không thắng không về” đã trở thành biểu tượng của lòng quả cảm, tiếp thêm ngọn lửa cách mạng cho các thế hệ thanh niên Việt Nam. Di sản anh hùng và bài học về đoàn kết, vượt qua khó khăn của Trung đội Cứu quốc quân 1 mãi được trân trọng và gìn giữ trong truyền thống yêu nước của dân tộc ta.