Chồng của Hồ Xuân Hương là ông Tổng Cóc, một viên chức nhỏ trong bộ máy hành chính thời phong kiến Việt Nam. Cuộc hôn nhân này, theo nhiều tài liệu, không mang lại hạnh phúc trọn vẹn cho nhà thơ nổi tiếng. Những bài thơ trào phúng và đôi khi cay nghiệt mà Xuân Hương viết về đời sống vợ chồng phần nào phản ánh tâm sự bất đắc chí của bà khi phải gắn bó với người chồng không đồng điệu về tư tưởng cũng như tâm hồn. Đời sống chung giữa họ được cho là ngắn ngủi và chất chứa nhiều nỗi buồn, làm tăng thêm chiều sâu cho những vần thơ tài tình và táo bạo của nữ sĩ.

Hồ Xuân Hương được mệnh danh là “Bà chúa thơ Nôm”, nổi bật với ngòi bút thông minh, sắc sảo cùng lối sống tự do, mạnh mẽ. Chính vì vậy, cuộc hôn nhân với Tổng Cóc không đơn thuần là mối duyên trai gái mà còn là hình ảnh của sự va chạm giữa những khuôn phép xã hội với cá tính vượt trội của người phụ nữ. Sau khi Tổng Cóc qua đời, Xuân Hương trải qua thêm một cuộc hôn nhân nữa nhưng số phận vẫn không mỉm cười với bà. Những năm tháng sống với nỗi cô đơn và sự khát khao tự do đã để lại dấu ấn sâu đậm trong thơ ca của Hồ Xuân Hương, biến chuyện đời thành cảm hứng cho những kiệt tác văn chương mang màu sắc rất riêng.

Tình cảnh chung sống với Tổng Cóc, được nhiều người cho rằng là nguồn cảm hứng cho hàng loạt bài thơ giàu tính châm biếm và thấm đẫm tinh thần phản kháng của Hồ Xuân Hương. Bà đem nỗi lòng về cuộc hôn nhân éo le, số phận hẩm hiu của người phụ nữ dưới chế độ phong kiến gửi gắm vào từng câu chữ, khiến tác phẩm của mình vừa mang giá trị nghệ thuật độc đáo lại vừa có ý nghĩa sâu sắc về mặt xã hội. Qua đó, hình ảnh chồng Hồ Xuân Hương không chỉ hiện lên như một nhân vật trong cuộc đời riêng của bà mà còn đại diện cho những ràng buộc và uẩn khúc của người phụ nữ xưa. Thơ của Xuân Hương, bởi thế, luôn khiến người đọc nghĩ suy về thân phận con người và khát vọng tự do giữa bao bó buộc của lễ nghi và định kiến.