Săn bắt và hái lượm là một hình thức sinh sống nguyên thủy của con người, xuất hiện vào thời kỳ đầu của lịch sử nhân loại. Trước khi có sự phát triển của nông nghiệp, con người chủ yếu dựa vào việc săn thú rừng, câu cá, thu thập các loại trái cây, củ, hạt và rau hoang dại để làm nguồn thức ăn chính. Hình thức này không chỉ đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng mà còn gắn liền với lối sống di động, buộc cộng đồng người phải di chuyển theo mùa để tìm kiếm nguồn thực phẩm phù hợp. Những nhóm người săn bắt - hái lượm thường sống thành từng bộ lạc nhỏ, đoàn kết, chia sẻ thức ăn, và có sự phân công lao động dựa trên độ tuổi và giới tính.

Đặc điểm nổi bật của xã hội săn bắt và hái lượm là mối quan hệ mật thiết với thiên nhiên. Họ hiểu rõ từng khu vực địa lý, kiến thức về các loài động thực vật và kỹ năng sinh tồn trong điều kiện khắc nghiệt. Do không tạo ra nguồn thực phẩm ổn định và dư thừa, những cộng đồng này thường không tích trữ, dẫn đến việc duy trì quy mô dân số khá nhỏ, đồng thời, họ cũng ít tạo ra rác thải và không gây ra những thay đổi lớn đối với môi trường sống tự nhiên. Nhờ vậy, lối sống này góp phần giữ gìn đa dạng sinh học, giảm xung đột giữa con người và tự nhiên. Tuy nhiên, sự phụ thuộc hoàn toàn vào các điều kiện tự nhiên cũng khiến họ dễ bị tổn thương trước biến động môi trường do khí hậu, dịch bệnh hoặc khan hiếm tài nguyên.

Trên hành trình phát triển của lịch sử loài người, vai trò của xã hội săn bắt và hái lượm ngày càng bị thay thế bởi nông nghiệp và sau đó là công nghiệp hóa. Tuy nhiên, giá trị của hình thức sinh hoạt này vẫn được công nhận ở nhiều vùng cư dân bản địa và nghiên cứu khảo cổ học. Những hiểu biết từ thời săn bắt và hái lượm là nền tảng cho kỹ năng sinh tồn, tư duy sáng tạo và khả năng thích nghi của con người hiện đại. Ngoài ra, trải nghiệm này cũng giúp chúng ta nhận biết tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường và giữ gìn sự đa dạng tài nguyên, khi mà nguồn lực thiên nhiên vẫn luôn là yếu tố quyết định sự sống còn của cộng đồng nhân loại.