Báo chí Việt Nam trước 1945 giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong sự phát triển của phong trào yêu nước và tiến trình hiện đại hóa xã hội Việt Nam. Từ cuối thế kỷ XIX, dưới ảnh hưởng của các biến động lịch sử như cuộc xâm lược của thực dân Pháp, xã hội Việt Nam chứng kiến sự xuất hiện những tờ báo đầu tiên bằng chữ Quốc ngữ, nổi bật là Gia Định Báo ra đời năm 1865. Điều này đánh dấu bước chuyển mình quan trọng của báo chí Việt Nam, từ hình thức truyền thống sang việc sử dụng công nghệ in ấn và vận hành theo mô hình hiện đại hơn. Báo chí không chỉ là công cụ truyền tải thông tin mà còn trở thành diễn đàn để các trí thức, nhà yêu nước, nhà cách mạng bày tỏ chính kiến, vận động quần chúng, góp phần thức tỉnh ý thức dân tộc và khát vọng đổi thay xã hội.

Trong thời kỳ này, sự đa dạng về hình thái báo chí thể hiện qua nhiều thể loại như báo chính trị, văn học, kinh tế,… Phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục vào đầu thế kỷ XX đã chứng kiến hàng loạt tờ báo tiên phong như Đại Nam Đồng Văn Nhật Báo, Nông Cổ Mín Đàm, Lục Tỉnh Tân Văn,… Các tờ báo này không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc khai sáng dân trí, truyền bá các giá trị nhân văn mới mà còn là phương tiện của các nhà tư tưởng khi đưa ra các ý tưởng về cải cách xã hội, đấu tranh chống áp bức, cổ vũ lòng yêu nước và phản đối chính sách cai trị hà khắc của thực dân Pháp. Sự xuất hiện sôi động của báo chí còn là minh chứng cho quá trình tiếp biến văn hóa – xã hội và quyết tâm hội nhập với trào lưu tiến bộ quốc tế.

Không chỉ dừng lại ở truyền đạt thông tin, báo chí giai đoạn này còn là công cụ sắc bén trên mặt trận tư tưởng, góp phần thúc đẩy các phong trào cách mạng, đặc biệt là từ thập niên 1920 trở đi. Các tổ chức yêu nước và cách mạng như Việt Nam Quốc dân Đảng, Đông Dương Cộng sản đảng đã tận dụng báo chí để phổ biến chủ nghĩa yêu nước, chủ nghĩa cộng sản, tạo sức lan tỏa lớn trong quần chúng. Tuy thường xuyên bị kiểm duyệt gắt gao, thậm chí bị cấm đoán và truy bức, báo chí vẫn không ngừng đổi mới hình thức hoạt động, lách luật để tồn tại và phát huy tác động xã hội sâu rộng. Sự phát triển mạnh mẽ của báo chí trước năm 1945 đã đặt nền móng vững chắc cả về nhận thức, tổ chức và lý luận cho những thành tựu đổi mới báo chí Việt Nam sau này.