Đầu thế kỷ XX, xã hội Việt Nam lâm vào tình trạng khủng hoảng sâu sắc dưới ách thống trị tàn bạo của thực dân Pháp. Các phong trào yêu nước như Cần Vương, Đông Du, Duy Tân nổ ra liên tục nhưng đều thất bại do thiếu đường lối đúng đắn và tổ chức lãnh đạo vững mạnh. Sự đàn áp khốc liệt của thực dân Pháp đã khiến mọi con đường cứu nước bằng phương pháp cũ như phong kiến, cải cách hay bạo động đều không phát huy hiệu quả. Trước bối cảnh đó, nhu cầu về một tổ chức chính trị có khả năng tập hợp sức mạnh dân tộc, định hướng cách mạng và đứng ra lãnh đạo nhân dân giải phóng dân tộc trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Trong khi đó, trên thế giới, Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917 thành công đã đưa chủ nghĩa Marx-Lenin lan rộng và trở thành lý luận, kim chỉ nam cho các phong trào cách mạng giải phóng dân tộc tại nhiều quốc gia bị áp bức, trong đó có Việt Nam. Nguyễn Ái Quốc, người yêu nước nhiệt thành, đã nhận thấy con đường cứu nước duy nhất của dân tộc Việt Nam là gắn liền với phong trào cộng sản và cách mạng vô sản. Sau quá trình hoạt động và học tập ở nước ngoài, Nguyễn Ái Quốc trở về nước với quyết tâm thống nhất các tổ chức cộng sản rời rạc đang hoạt động tại Việt Nam vào đầu những năm 1930 để xây dựng một tổ chức cách mạng duy nhất mang tính tiền phong cho phong trào cách mạng cả nước.

Ngày 3 tháng 2 năm 1930, dưới sự chủ trì của Nguyễn Ái Quốc, Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản đã diễn ra tại Hương Cảng (Trung Quốc), dẫn đến việc thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam. Đây là kết quả tất yếu của sự lựa chọn con đường cứu nước mới của dân tộc Việt Nam, là sự kết tinh giữa phong trào đấu tranh yêu nước và lý luận cách mạng của chủ nghĩa Marx-Lenin. Sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam đã mở ra bước ngoặt quyết định trong lịch sử cách mạng Việt Nam, đặt nền móng cho sự lãnh đạo thống nhất, từ đây dẫn dắt nhân dân tiến hành các cuộc đấu tranh giành độc lập, tự do và chủ nghĩa xã hội.