Vận tải đường thủy là một trong những phương thức vận chuyển hàng hóa, hành khách quan trọng ở Việt Nam cũng như trên thế giới, đặc biệt phù hợp với những vùng có hệ thống sông ngòi và bờ biển phát triển. Ưu điểm nổi bật của vận tải đường thủy là khả năng chuyên chở khối lượng lớn hàng hóa, cước phí rẻ và tiết kiệm năng lượng so với vận tải bằng đường bộ hoặc đường hàng không. Ở Việt Nam, các tuyến sông lớn như sông Hồng, sông Cửu Long cùng hệ thống cảng biển từ Bắc vào Nam đã trở thành mạng lưới giao thông liên kết chặt chẽ giữa các địa phương, thúc đẩy phát triển kinh tế vùng sâu vùng xa. Không chỉ phục vụ xuất nhập khẩu, vận tải đường thủy còn góp phần đảm bảo lưu thông hàng hóa thiết yếu, hàng lương thực, vật liệu xây dựng đến nhiều khu vực khó tiếp cận bằng đường bộ.

Bên cạnh những thuận lợi sẵn có, vận tải đường thủy ở nước ta vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức cần được khắc phục. Hệ thống hạ tầng cảng, bến tàu, luồng lạch phục vụ tàu thuyền còn hạn chế, thiếu đồng bộ, khiến nhiều nơi chưa khai thác hết tiềm năng vận tải. Hoạt động vận chuyển và xếp dỡ thường chịu ảnh hưởng bởi thời tiết, mưa bão, mực nước thay đổi theo mùa, tạo ra những rủi ro nhất định. Đồng thời, việc kiểm soát an toàn giao thông, bảo vệ môi trường nước chưa được quan tâm đầy đủ dẫn đến nguy cơ ô nhiễm và xảy ra tai nạn giao thông thủy. Chính vì vậy, ngoài đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất, nhà nước cần siết chặt giám sát và kết hợp truyền thông, giáo dục nâng cao ý thức trách nhiệm của các cá nhân, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực quan trọng này.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, vận tải đường thủy đóng vai trò then chốt trong việc kết nối thương mại, xuất nhập khẩu giữa Việt Nam với các quốc gia trên thế giới. Nhờ ưu thế chi phí thấp và khả năng tiếp nhận tàu lớn tại các cảng nước sâu quốc tế, hàng hóa như than đá, xi măng, gạo, nông sản... có thể dễ dàng được vận chuyển số lượng lớn, nâng cao năng lực cạnh tranh cho nền kinh tế. Việc ứng dụng công nghệ hiện đại vào quản lý, điều phối vận tải, tự động hóa công đoạn xếp dỡ tại cảng giúp nâng cao hiệu quả, tăng tính minh bạch và đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững. Nếu tận dụng tốt toàn diện các lợi thế sẵn có, vận tải đường thủy sẽ ngày càng khẳng định được vai trò không thể thay thế đối với nền kinh tế quốc dân.