Bài "Nước Đại Việt ta" (trích Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi) là áng thiên cổ hùng văn, khẳng định mạnh mẽ tư tưởng độc lập, chủ quyền của dân tộc Việt Nam. Bố cục bài có thể chia làm hai phần chính: Phần đầu (từ đầu đến “chứng cớ còn ghi”) là lời khẳng định về nền độc lập, chủ quyền của nước Đại Việt; phần sau (từ “Từ Triệu, Đinh, Lý, Trần” đến hết) là những dẫn chứng lịch sử và sự so sánh, nhấn mạnh sắc thái riêng biệt của dân tộc ta. Ở phần mở đầu, tác giả nêu lên luận đề về nước Đại Việt ta là một quốc gia có chủ quyền riêng từ lâu đời, có nền văn hiến lâu bền, phong tục tập quán và cương vực lãnh thổ rõ ràng. Không chỉ vậy, Nguyễn Trãi còn khẳng định thêm các triều đại đã kế tiếp nhau xây dựng đất nước, làm nên truyền thống vẻ vang giữ nước không ngừng nghỉ.

Tiếp theo, tác phẩm đã dùng hàng loạt dẫn chứng cụ thể về các triều đại và các lần đối đầu với giặc phương Bắc. Tác giả liệt kê những đóng góp to lớn của các triều đại như Triệu, Đinh, Lý, Trần trong việc giữ gìn bờ cõi, bảo vệ nền độc lập tự chủ và phát triển văn hóa Đại Việt. Qua đó, Nguyễn Trãi đã nhấn mạnh sự ngang hàng giữa Đại Việt và Trung Quốc, không một ai có quyền xâm phạm cũng như phủ nhận nền độc lập tự chủ ấy. Những chiến thắng oai hùng như trận Bạch Đằng, đẩy lùi quân xâm lược phương Bắc, được đưa vào để minh họa rõ ràng, củng cố thêm tính xác thực cho luận đề về quyền độc lập, sự bất khuất của dân tộc.

Cuối cùng, bài cáo tiếp tục đề cao tinh thần đấu tranh kiên cường và ý chí quật cường của nhân dân Đại Việt trong lịch sử, qua đó gửi thông điệp cảnh báo đến những thế lực xâm lược phương Bắc rằng bất cứ kẻ thù nào dám xâm phạm chủ quyền nước ta đều sẽ thất bại thảm hại. Tinh thần nhân nghĩa, khát vọng hòa bình và lòng yêu nước cháy bỏng của người dân Đại Việt đã trở thành nền tảng vững chắc giúp đất nước tồn tại, phát triển, vượt qua mọi thử thách. Khẳng định này không chỉ tô đậm giá trị lịch sử mà còn khơi dậy niềm tự hào dân tộc, nâng cao ý thức trách nhiệm bảo vệ đất nước cho các thế hệ mai sau.