Món cúng tất niên là một phần không thể thiếu trong phong tục truyền thống của người Việt Nam vào dịp cuối năm. Đây là dịp để các gia đình sum họp và dâng lên bàn thờ tổ tiên, thần linh những món ăn truyền thống như gà luộc, bánh chưng, xôi, giò lụa, thịt kho tàu, canh măng, nem rán cùng nhiều loại hoa quả tươi ngon. Mỗi món ăn đều mang ý nghĩa riêng, tượng trưng cho sự sum vầy, đầy đủ và mong muốn một năm mới an lành, no đủ. Gà luộc, với màu vàng óng ánh, được xem như biểu tượng của sự phú quý, còn bánh chưng vuông vắn nhắc nhở về sự đoàn viên, lòng hiếu kính với tổ tiên và gìn giữ nét đẹp văn hóa cổ truyền.

Khi chuẩn bị mâm cúng tất niên, quá trình chọn nguyên liệu, chế biến món ăn cũng như sắp đặt từng vị trí trên mâm cúng đều đòi hỏi sự chỉn chu, tỉ mỉ. Xôi và bánh chưng thường được đặt ở vị trí trung tâm nhằm thể hiện sự trang trọng, quan trọng trong ngày lễ, trong khi gà luộc được khéo léo bày biện, đôi khi còn giữ nguyên hình dáng con gà để cầu mong vạn sự khởi đầu thuận lợi. Những món ăn khác như giò lụa, thịt kho, canh măng chứa đựng tình cảm, sự biết ơn và mong ước bình an dành cho mọi thành viên trong gia đình và hướng về tổ tiên. Hoa quả thường chọn loại tươi, ngọt, màu sắc rực rỡ để tạo nên sự hài hòa, viên mãn cho mâm lễ.

Ngoài giá trị tâm linh, mâm cúng tất niên còn là dịp để các thế hệ trong gia đình cùng nhau gìn giữ và truyền lại nét văn hóa đặc sắc của dân tộc. Việc cùng nhau chuẩn bị, nấu nướng và bày biện món ăn giúp mọi người gần gũi, sẻ chia yêu thương, đồng thời nhắc nhớ về cội nguồn và công đức ông bà cha mẹ. Sau buổi lễ, các món ăn không chỉ đơn thuần là vật phẩm cúng tế mà còn trở thành bữa cơm đoàn viên, nơi mọi người quây quần bên bàn tiệc, kể chuyện năm cũ và gửi gắm niềm hy vọng cho năm mới sắp tới. Vì vậy, mâm cúng tất niên mang ý nghĩa sâu sắc, vừa cầu phúc, vừa kết nối tình cảm gia đình trong mỗi dịp chuyển giao năm cũ sang năm mới.