Rét nàng Bân là một hiện tượng thời tiết đặc biệt xuất hiện ở miền Bắc Việt Nam vào khoảng cuối tháng ba đến giữa tháng tư hàng năm. Dù đã qua mùa đông, tiết trời trở lại lạnh giá trong vài ngày với nhiệt độ giảm đáng kể về đêm và sáng sớm. Hiện tượng này được đặt theo tên của nàng Bân, một nhân vật trong dân gian gắn liền với câu chuyện dệt áo cho chồng. Trong truyền thuyết, nàng Bân dệt áo suốt mùa đông nhưng chỉ hoàn thành khi xuân về, trời bỗng trở lạnh như báo hiệu nàng vừa mới xong chiếc áo ấm. Chính từ đó, người dân gọi những ngày lạnh bất thường cuối mùa xuân là “rét nàng Bân”.

Rét nàng Bân tuy không kéo dài nhưng lại mang đến cảm giác se lạnh, dễ chịu cho nhiều người trước khi mùa hè oi bức chính thức bắt đầu. Đây là quãng thời gian lý tưởng để mọi người tận hưởng không khí mát mẻ, cùng gia đình quây quần bên nồi canh nóng hay thưởng thức ly trà ấm. Bên cạnh đó, rét nàng Bân cũng có ảnh hưởng nhất định đến sức khỏe, nhất là với trẻ nhỏ, người già hoặc người có bệnh nền, bởi sự thay đổi nhiệt độ đột ngột dễ khiến cơ thể bị sốc nhiệt. Do đó, các gia đình vẫn thường chuẩn bị thêm quần áo ấm hoặc giữ gìn sức khỏe cẩn thận trong những ngày này.

Không chỉ là hiện tượng thời tiết, rét nàng Bân còn gắn với giá trị văn hóa, tâm linh qua các câu chuyện dân gian. Nó nhắc nhở mọi người về tình cảm gia đình, sự chăm lo chu đáo của người phụ nữ Việt cổ, đồng thời tạo nét đặc sắc trong nếp sống vùng miền. Trong ký ức của nhiều thế hệ, rét nàng Bân luôn gợi lên một chút hoài niệm về thời khắc giao mùa, khi cảnh vật chuyển mình và lòng người cũng dễ trở nên lắng đọng, sâu sắc hơn. Đây chính là một phần đặc biệt trong kho tàng văn hóa truyền thống của người Việt, góp phần làm nên vẻ đẹp riêng có của đất nước.