Địa ngục trần gian là một cách nói giàu tính hình ảnh, nhằm ám chỉ những nơi chốn, hoàn cảnh hoặc trạng thái cuộc sống con người chìm đắm trong đau khổ tột cùng, tuyệt vọng, mà không cần phải xuống tận địa ngục như quan niệm tôn giáo. Đó có thể là môi trường đầy bạo hành, nghèo đói, áp bức, nơi con người bị tước đoạt quyền sống cơ bản, không còn hy vọng về một tương lai tốt đẹp hơn. Ví dụ điển hình là những nhà tù khắc nghiệt, các trại tập trung trong chiến tranh, hay thậm chí là những gia đình bị bạo lực kéo dài; tất cả đều có thể được mô tả bằng khái niệm này khi nỗi đau và sự chịu đựng vượt quá sức chịu đựng của con người.

Trong văn học, phim ảnh và đời sống hằng ngày, "địa ngục trần gian" thường được sử dụng để nhấn mạnh mức độ bi thương, đau đớn của nhân vật hoặc sự kiện nào đó. Đội ngũ lao động trẻ em tại các xưởng sản xuất thời kỳ đầu công nghiệp hóa, các nạn nhân của buôn người hay những người bệnh sống trong cô lập, bị xã hội ruồng bỏ, đều là những ví dụ tiêu biểu cho thực trạng này. Mỗi số phận là một câu chuyện, và khi chứng kiến, ta dễ dàng cảm nhận sự dằn vặt, khốn cùng, đôi lúc khiến con người mất đi cả niềm tin vào sự tốt đẹp của cuộc sống.

Về mặt tâm lý, địa ngục trần gian còn ám chỉ tâm trạng khủng hoảng sâu sắc, sự sụp đổ tinh thần mà một cá nhân phải trải qua. Đó là khi mọi mối liên kết với cộng đồng, gia đình bị cắt đứt, người ta rơi vào cô đơn tuyệt đối, chìm trong sợ hãi, day dứt hoặc ân hận. Những người sống trong tình trạng bị tra tấn về thể chất lẫn tinh thần, hoặc những ai mang trong lòng nỗi đau không thể chia sẻ, thường ví cuộc đời mình như đang sống giữa địa ngục ngay trên mặt đất. Từ đó, khái niệm “địa ngục trần gian” trở thành lời cảnh tỉnh về sự cảm thông, lòng nhân đạo và trách nhiệm của toàn xã hội đối với những hoàn cảnh bất hạnh quanh ta.