Năm 1945 là một dấu mốc lịch sử quan trọng của Việt Nam khi kết thúc cuộc đấu tranh chống ách thống trị thực dân Pháp và phát xít Nhật, dẫn đến sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đầu năm 1945, tình hình thế giới diễn biến phức tạp, chiến tranh thế giới thứ hai đi đến hồi kết với thất bại của phe phát xít. Ở Việt Nam, phát xít Nhật tiến hành đảo chính lật đổ thực dân Pháp vào tháng 3 năm 1945, khiến chính quyền tay sai của Pháp sụp đổ. Nhận thấy thời cơ thuận lợi, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh, cao trào cách mạng đã lan rộng khắp cả nước với nhiều hình thức đấu tranh như chuẩn bị lực lượng vũ trang, tuyên truyền vận động quần chúng và đấu tranh chính trị.

Tháng 8 năm 1945, cuộc Tổng khởi nghĩa được phát động trên phạm vi toàn quốc, chỉ trong vòng 15 ngày (từ ngày 14 đến 28 tháng 8) đã giành được chính quyền ở hầu hết các tỉnh, thành phố lớn. Sự kiện nổi bật là ngày 19 tháng 8, nhân dân Hà Nội vùng lên chiếm Phủ Khâm sai, Trường cảnh sát, đài phát thanh..., từ đó tổng khởi nghĩa phát triển mạnh mẽ ở các địa phương khác. Thành quả lớn lao của phong trào cách mạng là ngày 2 tháng 9 năm 1945, tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đọc bản Tuyên ngôn độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử dân tộc, nhân dân Việt Nam tự mình đứng lên giành lấy chính quyền, mở ra kỷ nguyên mới độc lập, tự do.

Sau Cách mạng Tháng Tám, đất nước đối diện với muôn vàn khó khăn thử thách: nạn đói, ngoại xâm đe dọa, các thế lực phản động nổi dậy khắp nơi, đồng thời nhà nước non trẻ phải xây dựng bộ máy chính quyền dân chủ nhân dân. Tuy nhiên, với lòng yêu nước, đoàn kết và quyết tâm cao, toàn thể dân tộc đã vượt qua những trở ngại, khẳng định ý chí độc lập tự chủ. Năm 1945 không những là bước ngoặt lớn của Việt Nam mà còn có ảnh hưởng đến phong trào giải phóng dân tộc trên toàn thế giới, để lại bài học quý giá về sự lựa chọn con đường đấu tranh giành độc lập bằng ý chí của toàn dân.