Phóng sự điều tra là một thể loại báo chí đặc biệt, trong đó nhà báo tiến hành thu thập, phân tích, kiểm chứng và trình bày các thông tin nhằm làm sáng tỏ những vấn đề phức tạp, ẩn khuất trong xã hội mà dư luận quan tâm. Không giống các bài tường thuật tin tức thông thường, phóng sự điều tra đi sâu vào khai thác bản chất sự việc, thu thập bằng chứng từ nhiều nguồn, đôi khi phải mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm để hoàn thiện. Nhà báo không chỉ sử dụng kỹ năng viết mà còn phải vận dụng khả năng phân tích, phản biện, tương tác sâu sát với thực tế, đảm bảo tính khách quan và minh bạch để cung cấp cho công chúng cái nhìn toàn diện về vấn đề đang được điều tra.

Trong quá trình tác nghiệp, phóng sự điều tra thường hướng tới mục đích phát hiện, phanh phui những hành vi tiêu cực, tham nhũng, sai trái hoặc bất công có thể bị che giấu dưới nhiều hình thức khác nhau. Quá trình điều tra đòi hỏi các nhà báo phải đặt ra giả thuyết, kiểm chứng thông tin từ nhiều phía, khai thác nhân chứng, tài liệu và cả các nguồn tin ẩn danh khi cần thiết. Sự dũng cảm, kiên trì và đạo đức nghề nghiệp vững vàng là điều kiện tiên quyết bởi nhiều đề tài điều tra có thể gây ảnh hưởng đến các nhóm lợi ích và đưa lại những rủi ro nhất định cho nhà báo thực hiện.

Kết quả của phóng sự điều tra thường góp phần tạo ra tác động xã hội lớn như thúc đẩy thay đổi chính sách, chấn chỉnh các hoạt động sai phạm hoặc thức tỉnh lương tri cộng đồng. Để đạt được hiệu quả đó, sản phẩm của phóng sự điều tra phải đảm bảo chứng cứ rõ ràng, lập luận chặt chẽ, phản ánh đa chiều và tuyệt đối tuân thủ các quy định pháp luật cũng như đạo đức báo chí. Nhờ vậy, phóng sự điều tra không chỉ góp phần bảo vệ quyền lợi công dân mà còn nâng cao vai trò phản biện, xây dựng của báo chí trong đời sống hiện đại.