Hồ Gươm là biểu tượng gắn liền với lịch sử và đời sống tinh thần của người Hà Nội nói riêng, người Việt Nam nói chung. Nhắc đến Hồ Gươm, ta không thể quên những câu ca dao dân gian lưu truyền qua bao thế hệ, như câu: “Rủ nhau xem cảnh Hồ Gươm / Xem cầu Thê Húc, xem chùa Ngọc Sơn”. Câu ca dao ấy không chỉ gợi lên hình ảnh nên thơ của hồ nước trong lòng thủ đô mà còn chất chứa bao ý nghĩa về truyền thống lịch sử, về lòng tự hào dân tộc với huyền thoại trả gươm cho Rùa thần. Cảnh vật quanh Hồ Gươm hiện lên qua ca dao mộc mạc, gần gũi nhưng vẫn rất quyến rũ và thiêng liêng.

Những câu ca dao về Hồ Gươm thường gắn liền với vẻ đẹp nên thơ, trữ tình của cảnh sắc nơi đây, cũng như sự giao hòa giữa thiên nhiên và con người. Hồ Gươm không chỉ là thắng cảnh đẹp nhất nhì đất kinh kỳ mà còn là chứng nhân cho biết bao biến thiên lịch sử, là nơi gửi gắm tình cảm, khát vọng yên bình của dân tộc ta. Hình ảnh Cầu Thê Húc cong cong như dải lụa, Tháp Rùa cổ kính sừng sững giữa mặt hồ, tất cả kết tinh thành không gian văn hóa độc đáo của phố cổ Hà Thành mà ca dao đã góp phần gìn giữ, truyền trao cho muôn đời sau.

Không chỉ dừng lại ở ca ngợi vẻ đẹp, ca dao về Hồ Gươm còn gửi gắm tình yêu đối với quê hương, đất nước trong tâm hồn người Việt. Nơi đây đã đi vào tâm thức mỗi người như một phần không thể thiếu của ký ức tuổi thơ, là nơi hẹn hò đôi lứa, nơi dìu dắt con người hướng về giá trị tinh thần, nhân văn sâu sắc. Những câu ca dao giản dị mà thiết tha ấy chính là nhịp cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, để mỗi lần nghe lại hay có dịp ghé thăm Hồ Gươm, ta càng thêm tự hào, yêu quý mảnh đất nghìn năm văn hiến này.