Sử thi Đẻ đất đẻ nước là một tác phẩm nổi bật của dân tộc Mường, phản ánh những câu chuyện khởi đầu cho vũ trụ và con người. Nội dung chính của sử thi xoay quanh quá trình sáng tạo đất nước, con người, muôn vật bởi những nhân vật thần thoại như mẹ Đẻ đất và cha Đẻ nước cùng sự cộng hưởng của các thần linh. Tác phẩm khắc họa một thế giới sơ khai, khi chưa có núi non, sông suối, chưa có xã hội loài người. Các vị thần đã sáng tạo ra trời đất, khai sinh muôn vật và hình thành các phong tục, tập quán của cộng đồng Mường. Quá trình này không chỉ đơn thuần là việc tạo lập địa lý mà còn mang ý nghĩa sâu sắc về nguồn gốc và bản sắc văn hóa dân tộc.

Trong Đẻ đất đẻ nước, các nhân vật thần thoại vượt qua nhiều thử thách, từ sự hỗn độn ban đầu của vũ trụ đến việc vun đắp đất, dẫn nguồn nước để tạo nên cuộc sống cho con người. Họ là hiện thân của trí tuệ, sức mạnh và lòng yêu thương, gắn bó mật thiết với thiên nhiên, trong đó mỗi chi tiết về quá trình kiến tạo đều mang tính biểu tượng cao, thể hiện nhận thức của dân tộc Mường về môi trường sống và cách con người hoà quyện với vạn vật. Ngoài ra, sử thi còn miêu tả quá trình hình thành các lễ nghi, luật tục và mối quan hệ cộng đồng, khẳng định vai trò của sự đoàn kết trong xây dựng xã hội mới.

Không chỉ là câu chuyện truyền thuyết về nguồn gốc đất nước, Đẻ đất đẻ nước còn là bản trường ca phản ánh thế giới quan, nhân sinh quan của người Mường. Tác phẩm chứa đựng triết lý nhân văn về sự hòa hợp giữa con người với thiên nhiên, đề cao ý chí sáng tạo và khát vọng hướng tới cuộc sống tốt đẹp. Những hình ảnh, lời hát mang đậm chất trữ tình và sử thi trong tác phẩm góp phần vun đắp tinh thần dân tộc, giữ gìn phong tục và giá trị truyền thống của cộng đồng Mường bao đời nay. Qua đó, sử thi trở thành biểu tượng tâm hồn và niềm tự hào về cội nguồn dân tộc.