Chày giã gạo là một dụng cụ truyền thống quan trọng trong đời sống sinh hoạt của người Việt, đặc biệt ở các vùng nông thôn. Chày thường được làm từ gỗ cứng như gỗ lim, gỗ sồi để đảm bảo độ bền và sức nặng cần thiết khi sử dụng. Về cấu tạo, chày có dạng hình trụ dài, phần tay cầm được mài nhẵn để dễ cầm nắm, còn đầu chày thường được thiết kế to, chắc chắn nhằm tăng hiệu quả giã. Khi sử dụng, người ta kết hợp chày với cối đá hoặc cối gỗ lớn để làm tơi gạo, bỏ lớp vỏ lụa và thu được gạo trắng phục vụ cho bữa ăn hàng ngày.

Việc giã gạo bằng chày thể hiện nét đẹp lao động và sự gắn kết giữa các thành viên trong gia đình hay cộng đồng. Ngược lại với máy xay hiện đại, hoạt động này đòi hỏi sức lực và tinh thần đồng đội; từng nhịp chày đều đặn vang lên như tiếng gọi của ngày mới, mang theo hy vọng về một vụ mùa bội thu. Đặc biệt, trong những dịp lễ hội, cưới hỏi, chày giã gạo thường xuất hiện như biểu tượng của sự sung túc và đoàn kết. Mỗi lần giã gạo là một lần con người trở về với cội nguồn, lưu giữ giá trị văn hóa truyền thống, kể cho nhau những câu chuyện xa xưa bên chiếc cối và nhịp chày dồn dập.

Dù hiện nay công nghệ hiện đại đã thay thế phần lớn công việc giã gạo bằng máy móc, nhưng chày giã gạo vẫn còn xuất hiện trong một số bản làng, nơi người dân gìn giữ lối sống xưa. Việc dùng chày không chỉ giúp kiểm soát chất lượng gạo mà còn mang lại cảm giác gần gũi, thân thuộc với thiên nhiên đất trời. Người trẻ ngày nay thường được nghe kể hoặc tham gia trực tiếp vào hoạt động này như một cách học tập, trải nghiệm văn hóa truyền thống. Nhìn từng hạt gạo trắng nõn dưới lớp vỏ được giã đều, hương thơm dịu nhẹ lan tỏa khắp không gian, ai cũng tự hào về công sức và quá trình lao động miệt mài, nâng niu giá trị của những điều giản dị gắn bó bao đời với người Việt.