Hát xoan là một loại hình nghệ thuật dân gian đặc trưng của vùng đất Phú Thọ, nổi bật với sự kết hợp hài hòa giữa lời ca, âm nhạc và vũ điệu. Trong hát xoan, nhạc cụ đóng vai trò quan trọng, tạo điểm nhấn cho từng tiết mục biểu diễn và làm nền cho giọng hát. Các nhạc cụ tiêu biểu trong hát xoan thường gồm phách, trống cái và trống con. Phách là nhạc cụ gõ đơn giản, thường được làm bằng tre hoặc gỗ, có nhiệm vụ giữ nhịp đều đặn, giúp các nghệ nhân hát và múa bắt đúng nhịp. Trống cái và trống con có âm thanh đặc biệt, giúp tạo không khí linh thiêng, rạo rực cho mỗi buổi hát.

Bên cạnh những nhạc cụ gõ truyền thống, hát xoan còn sử dụng các vật dụng thông thường để tạo âm thanh như nắm lá, que tre, hay thậm chí là chén, bát. Sự sáng tạo này xuất phát từ đời sống giản dị của người dân, góp phần thể hiện nét chân thực, mộc mạc của nghệ thuật hát xoan. Tiếng nhạc cụ hòa quyện, nâng đỡ giọng hát trầm bổng, khi thì nhẹ nhàng tha thiết, lúc lại sôi nổi rộn ràng, làm nên tính độc đáo của loại hình nghệ thuật này.

Những nhạc cụ phục vụ hát xoan không chỉ mang chức năng tạo âm thanh mà còn là hiện thân của tính cộng đồng và truyền thống văn hóa. Người diễn xướng thường truyền dạy cách sử dụng nhạc cụ cho thế hệ sau bằng truyền khẩu, gắn bó mật thiết với nghi lễ thờ thần, cầu mùa, cầu an trong các dịp lễ hội. Chính sự giản dị, gần gũi và sâu sắc của nhạc cụ hát xoan đã góp phần lưu giữ, phát huy giá trị di sản, khiến hát xoan trở thành viên ngọc quý trong kho tàng nghệ thuật Việt Nam, xứng đáng được tôn vinh và bảo tồn qua nhiều thế hệ.