Premia là một thuật ngữ có nguồn gốc từ tiếng Latin “praemium”, thường được sử dụng trong lĩnh vực tài chính, kinh tế để chỉ phần thưởng, tiền thưởng, hoặc khoản phụ trội mà người nhận được nhằm bù đắp cho một rủi ro hoặc công sức nhất định. Trong thị trường chứng khoán và đầu tư, premia có thể được hiểu là phần lợi nhuận vượt trội so với mức lợi nhuận chung của thị trường hoặc phần chênh lệch mà nhà đầu tư thu được khi nắm giữ một loại tài sản rủi ro hơn so với tài sản an toàn. Việc tồn tại premia là động lực thúc đẩy các nhà đầu tư mạo hiểm đầu tư vào các khoản có rủi ro cao hơn, bởi họ kỳ vọng nhận được lợi ích xứng đáng với số rủi ro đã chấp nhận.

Premia còn xuất hiện trong nhiều khía cạnh khác nhau của đời sống kinh doanh và kinh tế. Ví dụ, trong ngành bảo hiểm, premia (hay premium) chính là khoản phí bảo hiểm mà người mua phải trả cho công ty bảo hiểm để đổi lấy sự bảo vệ tài chính trong tương lai trước các rủi ro không mong muốn. Ở các thị trường lao động, premia có thể là khoản lương thưởng thêm cho những công việc đòi hỏi kỹ năng đặc biệt hoặc chịu nhiều áp lực, thử thách. Sự xuất hiện của premia giữa các ngành nghề, lĩnh vực khác nhau phản ánh quy luật cung cầu: càng khan hiếm hoặc càng rủi ro thì premia càng cao, nhằm thu hút người tham gia.

Ngoài ra, trong các nghiên cứu về quản lý danh mục đầu tư, premia còn được nhắc đến như là “yếu tố sinh lời” (risk premium, size premium, value premium,…), đại diện cho lợi tức bổ sung do việc lựa chọn các yếu tố khác nhau như giá trị, quy mô, động lượng của cổ phiếu. Các nhà đầu tư chuyên nghiệp thường phân tích các loại premia này để xây dựng chiến lược tối ưu hóa lợi suất mà vẫn kiểm soát tốt rủi ro. Như vậy, từ phạm vi khái niệm ban đầu đơn giản, premia ngày nay đã trở thành yếu tố then chốt giúp giải thích nhiều biến động và hành vi trên thị trường tài chính hiện đại.