Chữ Quốc ngữ là hệ thống chữ viết dùng các ký tự Latinh để ghi lại tiếng Việt, được hình thành vào đầu thế kỷ XVII dưới sự góp sức của các giáo sĩ truyền giáo phương Tây, chủ yếu là các linh mục Dòng Tên đến từ Bồ Đào Nha, Ý, Pháp và Tây Ban Nha. Theo các tài liệu lịch sử, vào khoảng thập niên 1620, một số giáo sĩ như Francisco de Pina, Gaspar do Amaral, Antonio Barbosa bắt đầu nghiên cứu ngôn ngữ Việt và phát triển những quy tắc ban đầu của chữ Quốc ngữ. Tuy nhiên, Alexandre de Rhodes, một nhà truyền giáo người Pháp, mới là người có công lớn trong việc hoàn thiện và phổ biến hệ thống chữ viết này thông qua việc xuất bản cuốn tự điển Việt - Bồ - La (Dictionarium Annamiticum Lusitanum et Latinum) vào năm 1651 tại Rome.

Ở giai đoạn ban đầu, chữ Quốc ngữ chỉ được sử dụng giới hạn trong cộng đồng các giáo sĩ phương Tây và tín đồ Công giáo tại Việt Nam nhằm hỗ trợ truyền giáo và giảng dạy tôn giáo. Phải đến nửa cuối thế kỷ XIX, cùng với quá trình thực dân hóa của Pháp, chữ Quốc ngữ mới dần thoát khỏi phạm vi tôn giáo, trở thành công cụ phổ cập kiến thức, báo chí, văn học và giáo dục rộng rãi cho xã hội Việt Nam. Sự chuyển đổi từ chữ Nôm và chữ Hán sang chữ Quốc ngữ đánh dấu bước tiến quan trọng trong lịch sử phát triển của tiếng Việt, giúp đẩy mạnh phong trào Duy Tân và nâng cao dân trí cho người dân bản địa.

Như vậy, có thể khẳng định rằng chữ Quốc ngữ ra đời vào khoảng đầu thế kỷ XVII, nhưng phải đến hơn hai thế kỷ sau mới được thừa nhận và sử dụng rộng rãi khắp đất nước. Từ một sản phẩm phục vụ cho những nhu cầu giao tiếp cơ bản giữa giáo sĩ và người bản xứ, chữ Quốc ngữ đã chuyển mình thành chữ viết chính thức, đóng vai trò chủ đạo trong hoạt động văn hóa, giáo dục và đời sống thường nhật của người Việt cho đến ngày nay. Đây là thành quả của sự giao lưu văn hóa giữa phương Đông và phương Tây, và cũng là biểu tượng của sự dung hòa, tiếp biến và sáng tạo của dân tộc Việt Nam.