Cơ quan ngang bộ là các tổ chức của Chính phủ có chức năng tham mưu, giúp Chính phủ quản lý nhà nước về các ngành, lĩnh vực cụ thể trên phạm vi cả nước. Khác với các Bộ là những cơ quan chuyên môn thực hiện quản lý nhà nước trong một lĩnh vực nhất định như Kinh tế, Y tế, Giáo dục thì Cơ quan ngang bộ cũng có vị trí pháp lý tương đương Bộ, nhưng được giao quản lý các lĩnh vực liên quan đến quản lý hành chính, pháp luật hoặc các lĩnh vực không nằm trong phạm vi quản lý chuyên ngành của Bộ nào. Cơ quan ngang bộ thường thực hiện các nhiệm vụ và quyền hạn theo quy định của pháp luật, chịu trách nhiệm trước Chính phủ về toàn bộ hoạt động của mình.

Theo quy định của Luật Tổ chức Chính phủ, các cơ quan ngang bộ có thể kể đến như Văn phòng Chính phủ, Thanh tra Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Uỷ ban Dân tộc hay Bộ Ngoại giao, v.v. Mỗi cơ quan này đều có cơ cấu tổ chức riêng, lãnh đạo đứng đầu là người được Thủ tướng Chính phủ bổ nhiệm, miễn nhiệm theo quy định của pháp luật. Các cơ quan ngang bộ vừa phối hợp với các Bộ để thực hiện chức năng quản lý nhà nước, vừa tham mưu cho Chính phủ về xây dựng chính sách, xử lý các vấn đề phát sinh thuộc lĩnh vực mình phụ trách.

Vai trò của các cơ quan ngang bộ rất quan trọng trong hệ thống hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay. Không chỉ đảm nhiệm chức năng quản lý hành chính về những lĩnh vực đặc thù có phạm vi ảnh hưởng trên toàn quốc, các cơ quan này còn giúp tạo sự liên kết, phối hợp giữa các Bộ, thúc đẩy thực hiện hiệu quả chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Với cơ chế hoạt động độc lập tương đối, cơ quan ngang bộ giữ vai trò cầu nối giữa các ngành, các cấp nhằm đảm bảo công tác quản lý nhà nước hiệu lực, hiệu quả, góp phần phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ quyền lợi của nhân dân.