Thời bao cấp ở Việt Nam là thời kỳ mà mọi thứ đều thiếu thốn, từ lương thực, thực phẩm cho tới nhu yếu phẩm thiết yếu trong cuộc sống hàng ngày. Câu chuyện mà nhiều người vẫn nhớ này là cảnh xếp hàng dài dằng dặc trước cửa hàng mậu dịch chỉ để mua được mấy lạng thịt, vài cân gạo hay miếng vải về may áo quần. Tôi còn nhớ bà ngoại mình thường phải dậy từ bốn, năm giờ sáng, cầm trên tay tấm sổ gạo quý giá, chen chân với biết bao nhiêu người khác trong tiếng gọi nhau í ới, trong sự nôn nao và cả chút lo âu nếu hôm ấy không đủ suất. Lưu thông hàng hóa bị hạn chế, người ta phải tính toán từng bữa ăn, thậm chí nhiều gia đình chia nhau từng hạt muối, củ khoai, miếng cá nhỏ. Ấy vậy mà trong cái khắc nghiệt ấy, tình làng nghĩa xóm lại đậm sâu hơn, ai có gì quá đều chia sẻ với nhau.

Tôi cũng chưa quên ký ức cha tôi kể về thời bao cấp khi anh em trong nhà phải thay nhau mặc một bộ quần áo lành lặn nhất mỗi khi đi học hay có dịp quan trọng. Chiếc xe đạp cũ kỹ trở thành “niềm tự hào” và được giữ gìn, sửa chữa cẩn thận như báu vật vì hiếm gia đình nào có được. Những hôm trời trở lạnh, nồi cháo loãng với vài cọng rau, miếng đậu phụ vẫn khiến mọi người quây quần ấm áp bên mâm cơm nhỏ bé. Dù bữa ăn đạm bạc nhưng tiếng cười trẻ thơ, ánh mắt đầy yêu thương của ba mẹ đã giúp các con quên đi cái đói, cái rét, chỉ cảm nhận rõ nét tình cảm gia đình và niềm tin rằng tương lai sẽ tốt đẹp hơn.

Bên cạnh những thiếu thốn vật chất, tinh thần đoàn kết cộng đồng chính là chiếc phao cứu sinh của xã hội thời đó. Lúc ấy, hàng xóm láng giềng sống chan hòa, nghĩa tình. Có lần mẹ tôi kể, cả khu tập thể chỉ có một chiếc ti vi đen trắng nên tối đến, cứ đúng giờ chiếu phim truyện là cả nhà, cả xóm kéo nhau sang ngồi chen chúc xem chung. Trẻ con thì háo hức chờ đợi, người lớn tranh thủ vừa xem vừa trò chuyện, bình luận sôi nổi. Tình cảm gắn bó, ấm áp ấy đến nay vẫn là miền ký ức đẹp đẽ mà thế hệ sau này khó lòng cảm nhận trọn vẹn. Qua những câu chuyện này, mỗi chúng ta phần nào hiểu thêm về một thời khắc nghiệt nhưng đầy nghĩa tình của dân tộc.