Mỵ Châu là một nhân vật nổi tiếng trong truyền thuyết lịch sử Việt Nam, xuất hiện chủ yếu trong câu chuyện về cuộc hôn nhân giữa nàng và Trọng Thủy. Mỵ Châu là công chúa duy nhất của vua An Dương Vương – vị vua trị vì nước Âu Lạc vào cuối thời kỳ Hùng Vương. Nàng được miêu tả là người con gái hiền hậu, nết na, sống trong hoàng cung nhưng lại có số phận bi kịch gắn liền với sự sụp đổ của quốc gia do sai lầm ngây thơ và sự nhẹ dạ, cả tin của mình. Trong truyền thuyết, mối tình giữa Mỵ Châu và Trọng Thủy vừa đẹp lại vừa khiến cho hậu thế day dứt, bởi nó là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến mất nước.

Theo truyền thuyết, sau khi nhà vua An Dương Vương xây được thành Cổ Loa kiên cố với sự giúp đỡ của thần Kim Quy, Triệu Đà nhiều lần kéo quân xâm lược đều thất bại. Sau đó, Triệu Đà đổi kế, cho con trai là Trọng Thủy cầu hôn Mỵ Châu và lợi dụng tình cảm giữa hai người để dò hỏi bí mật về nỏ thần giữ nước của vua. Mỵ Châu vì yêu Trọng Thủy đã cả tin tiết lộ cách mở kho nỏ cho chồng biết, khiến bí mật quốc phòng bị rò rỉ. Kết quả là nỏ thần bị đánh tráo, quân Triệu Đà thắng lớn, vương quốc lâm nguy. Câu chuyện về nàng trở thành bài học lớn về ý thức cảnh giác, trung thành và sự tỉnh táo trong tình cảm cá nhân đối với vận mệnh đất nước.

Hình ảnh Mỵ Châu trong văn học dân gian còn mang tính biểu tượng sâu sắc về nỗi đau mất nước và bi kịch cá nhân gắn với vận mệnh quốc gia. Khi An Dương Vương cùng Mỵ Châu chạy trốn, nàng trải áo lông ngỗng làm dấu cho Trọng Thủy theo tìm, thể hiện niềm tin tuyệt đối vào tình yêu và sự đơn thuần, song cũng vô tình tiếp tay cho quân địch. Cuối cùng, khi sự thật bị phơi bày, An Dương Vương đau đớn chém chết con gái để chuộc lỗi với đất nước, còn Trọng Thủy về sau cũng gieo mình xuống giếng tự vẫn vì hối hận. Bi kịch của Mỵ Châu là lời cảnh tỉnh sâu sắc về sự kết hợp giữa ý chí quốc gia và tình cảm cá nhân, được lưu truyền qua bao thế hệ như một giá trị nhân văn lớn trong kho tàng văn hóa Việt Nam.