Trúc Lâm Đại Sĩ Xuất Sơn Đồ là một bức tranh nổi tiếng trong lịch sử mỹ thuật Việt Nam, gắn liền với hình ảnh vị thiền sư điều ngự Trần Nhân Tông xuống núi, mang ánh sáng từ bi và trí tuệ chuyển hóa xã hội. Dưới nét vẽ tài hoa, hình tượng đại sĩ hiện lên đầy uy nghi và thanh thoát giữa rừng thông xanh rì, phảng phất khí chất vương giả nhưng lại rất bình dị, gần gũi với thiên nhiên. Bức tranh không chỉ miêu tả một cuộc hành trình vật lý mà còn ẩn dụ sự giác ngộ nội tâm, việc ra đi để cảm hóa chúng sinh, phát triển đạo pháp và vun đắp nền tảng tinh thần cho đất nước. Với phong cách vẽ truyền thần đặc sắc, từng đường nét, màu sắc trên tranh đều toát lên ý nghĩa lớn lao – sự dung hợp giữa Thiền và đời, giữa tâm linh và hiện thực nhân sinh.

Tác phẩm này được coi là báu vật văn hóa của nền mỹ thuật cổ truyền dân tộc, đóng vai trò quan trọng trong việc phản ánh triết lý Phật giáo nhập thế ở thời Trần. Trúc Lâm Đại Sĩ, tức vua Trần Nhân Tông, là người sáng lập dòng thiền Trúc Lâm Yên Tử, đã gác lại ngai vàng, hóa thân thành nhà sư để hướng tâm cứu độ chúng hữu tình. Hình ảnh “xuất sơn” biểu trưng cho hành động dấn thân vào đời, truyền đạt tư tưởng an lạc và giáo hóa mọi người, xây dựng xã hội yên bình và đạo đức. Qua bức tranh, ta dễ dàng cảm nhận được tinh thần tự tại, khí chất ung dung, cũng như lý tưởng sống cao cả của những nhà tu hành thời đại ấy.

Không chỉ mang giá trị nghệ thuật đặc sắc, Trúc Lâm Đại Sĩ Xuất Sơn Đồ còn hàm chứa bài học sâu sắc về sự từ bỏ, khiêm cung và phục vụ cộng đồng. Bức tranh là lời nhắc nhở rằng người tu hành chân chính không phải chỉ ẩn mình nơi cửa Phật, mà còn phải bước ra xã hội, lấy lòng thương và trí tuệ để giúp đỡ mọi người. Hình tượng vị thiền sư hòa mình giữa thiên nhiên, đi cùng các thị giả, chu du trong miền sơn cước là biểu tượng trường tồn cho tinh thần nhập thế, cho sự hòa quyện giữa giá trị truyền thống và nhân văn, giúp ta nhận thức rõ hơn về trách nhiệm của mỗi người đối với vận mệnh quốc gia, cũng như về con đường hướng thiện trong Nhân sinh.