Ông Nam Hải là một cách gọi kính trọng dành cho cá voi (còn gọi là cá ông) trong văn hóa dân gian của người dân ven biển miền Trung và Nam Bộ Việt Nam. Từ xa xưa, cư dân các làng chài tại Việt Nam tin rằng cá voi là loài linh thiêng, thường xuyên cứu giúp ngư dân khỏi những cơn bão biển hay tai nạn trên biển cả. Theo quan niệm này, khi cá voi mắc cạn hay chết dạt vào bờ, cộng đồng làng chài đều tổ chức lễ tang long trọng, an táng cá như một bậc thần thánh, gọi là Lễ Nghinh Ông. Hiện nay, di hài cá voi (hay gọi là di thể ông Nam Hải) được thờ phụng trong nhiều lăng ông trải dài ven biển từ Nghệ An đến Cà Mau.

Truyền thuyết kể rằng, ông Nam Hải có nguồn gốc là một vị thần xuất hiện để bảo vệ ngư dân, đặc biệt khi gặp sóng to gió lớn ngoài khơi. Khi từng có nguy cơ bị nhấn chìm trên biến, ngư dân thường kể lại chuyện họ được ong cứu thoát thần kỳ, hoặc ông dẫn đường về bến an toàn. Việc tôn kính cá voi trở thành nét đẹp văn hóa độc đáo của người Việt vùng ven biển, phản ánh niềm tin sâu sắc và lòng biết ơn đối với thiên nhiên. Đối với họ, ông Nam Hải không chỉ biểu tượng cho sự may mắn, che chở, mà còn là vị thần đại diện cho tinh thần đoàn kết, yêu thương và bảo vệ đồng loại.

Ngày nay, các lễ hội Nghinh Ông và tục thờ cúng ông Nam Hải vẫn được duy trì tại nhiều địa phương ven biển Việt Nam như Bà Rịa – Vũng Tàu, Bình Thuận, Kiên Giang, Bến Tre,... Đây là dịp cộng đồng ngư dân cầu nguyện một mùa biển yên lành, thuận lợi, và cũng là dịp thể hiện tình đoàn kết, gắn bó qua các hoạt động văn hóa – tín ngưỡng truyền thống. Những lễ hội này đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của người dân miền biển, giúp giữ gìn bản sắc dân tộc và hướng con người đến việc sống hài hòa với môi trường tự nhiên.