Thỏa thuận thương mại Mỹ - Trung là một trong những chủ đề nóng bỏng và phức tạp nhất trong quan hệ quốc tế đương đại. Xuất phát từ những bất đồng dai dẳng về cán cân thương mại, chuyển giao công nghệ, sở hữu trí tuệ và các hàng rào phi thuế quan, hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đã nhiều lần lâm vào xung đột mà cao điểm là “cuộc chiến tranh thương mại” kéo dài từ năm 2018 đến 2020. Dưới áp lực của cả chính trị nội bộ lẫn rủi ro toàn cầu, hai bên đã đàm phán và ký kết Thỏa thuận thương mại Giai đoạn 1 vào tháng 1 năm 2020. Thỏa thuận này nhằm tạo ra một lộ trình hợp tác trong những lĩnh vực then chốt như tăng nhập khẩu nông sản Mỹ vào Trung Quốc, bảo vệ sở hữu trí tuệ, mở rộng tiếp cận thị trường tài chính và thiết lập các cơ chế giải quyết tranh chấp.

Dù thỏa thuận Giai đoạn 1 được xem là bước tiến đáng kể trong việc giảm căng thẳng và tái lập niềm tin lẫn nhau, song các vấn đề cốt lõi vẫn chưa được giải quyết triệt để. Nhiều nhà phân tích nhận định rằng cam kết mua hàng hóa Mỹ với số lượng lớn của Trung Quốc khó đạt được trong bối cảnh kinh tế bất ổn do đại dịch Covid-19, trong khi các biện pháp đối kháng trước đó, như thuế quan bổ sung, chỉ được tháo gỡ một phần. Các động thái kiểm soát công nghệ, bảo hộ ngành công nghiệp chiến lược và cạnh tranh địa chính trị vẫn là nguồn gốc dẫn đến những vòng thương lượng căng thẳng tiếp theo. Điều này cho thấy thỏa thuận mới chỉ là giải pháp tình thế, mang tính chất “đình chiến”, giúp các bên có thêm thời gian chuẩn bị cho những cuộc thương lượng rộng hơn hoặc điều chỉnh chiến lược phù hợp hơn với môi trường thế giới đang thay đổi.

Tương lai của thỏa thuận thương mại Mỹ - Trung phụ thuộc vào nhiều yếu tố như chính sách lãnh đạo, xu hướng tăng trưởng kinh tế, cũng như khả năng thích ứng của chuỗi cung ứng toàn cầu trước rủi ro mới. Nếu cả hai bên tiếp tục duy trì đối thoại và có thiện chí hợp tác, quan hệ thương mại song phương vẫn có cơ hội phát triển, nhất là trong bối cảnh toàn cầu hóa đòi hỏi sự liên kết kinh tế chặt chẽ. Tuy nhiên, nếu các bất đồng tiếp tục bị khoét sâu hoặc chuyển sang xung đột ở các lĩnh vực nhạy cảm khác như công nghệ cao, an ninh mạng hay đầu tư trực tiếp nước ngoài, nguy cơ tái diễn chiến tranh thương mại là khó tránh khỏi. Bởi vậy, thỏa thuận này vừa là phép thử ý chí chính trị, vừa là minh chứng sống động cho sự phức tạp của quan hệ giữa hai siêu cường thời hiện đại.