Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc là đỉnh cao trong sáng tác của Nguyễn Đình Chiểu, không chỉ bởi giá trị nghệ thuật mà còn vì hào khí và niềm tự hào dân tộc sâu sắc. Bài thơ mở đầu bằng lời xót xa trước sự hy sinh của những người dân quê bình dị, vốn quanh năm chỉ biết cày cuốc, cuốc cày, sớm chiều tay lấm chân bùn, chưa từng mang gươm giáo ra trận tiền. Thế nhưng khi giặc Pháp tràn vào cướp phá quê hương, những người nông dân ấy đã quật khởi đứng lên, dám đối mặt với hiểm nguy, hy sinh thân mình để bảo vệ đất nước. Văn tế không chỉ ca tụng tinh thần yêu nước bất khuất mà còn khắc họa chân thực dáng hình những người nghĩa sĩ – chân chất, mộc mạc nhưng kiên cường và đầy nhiệt huyết.

Tiếng khóc trong Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc không chỉ là tiếc thương cho những người đã khuất, mà còn là tiếng nói thay cho nhân dân cả nước, là lời tri ân chân thành gửi đến các anh hùng vô danh. Nguyễn Đình Chiểu đã dùng ngôn từ giản dị, giàu cảm xúc để truyền tải tinh thần bi tráng của thời đại, làm nổi bật tấm lòng sắt son vì nước của lớp người bình dân. Họ không màng danh lợi, không nề hiểm nguy, chỉ biết “giận quân thù chẳng kịp kêu trời”, lấy lòng yêu nước làm vũ khí sắc bén nhất. Hình ảnh đó vừa làm rung động người đọc, vừa nhắc nhở thế hệ sau nhớ đến công lao và tấm gương hy sinh của các chiến sĩ năm xưa.

Không những thế, bài văn tế còn gửi gắm niềm tin mạnh mẽ vào ý chí và sức sống của dân tộc Việt Nam. Dù phải đối diện với khổ đau mất mát, dù bao lần thất bại, nhân dân ta vẫn đứng lên, đoàn kết chống kẻ thù xâm lược. Nguyễn Đình Chiểu đã khéo léo kết hợp giữa yếu tố bi và tráng, giữa nỗi đau mất mát và niềm kiêu hãnh của tinh thần quật cường, tạo nên một áng văn chương bất hủ. Qua “Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc”, thế hệ hôm nay không chỉ cảm nhận lòng biết ơn sâu sắc mà còn được tiếp thêm động lực, lý tưởng sống đẹp và đậm chất dân tộc.