Mâm cúng tất niên là một phần không thể thiếu trong nghi lễ truyền thống của người Việt Nam vào dịp cuối năm. Thường được chuẩn bị công phu, mâm cúng tất niên thể hiện lòng biết ơn của gia đình đối với tổ tiên, thần linh đã phù hộ trong suốt năm qua, đồng thời cầu mong những điều tốt đẹp, may mắn cho năm mới sắp đến. Thành phần của mâm cúng tất niên tùy thuộc vào vùng miền, điều kiện gia đình, nhưng phổ biến sẽ gồm có lễ mặn và lễ ngọt. Lễ mặn thường có gà luộc hoặc thịt heo quay, xôi, bánh chưng hay bánh tét (đặc trưng cho từng miền), cùng các món phụ như nem, giò lụa, chả, măng hầm hoặc canh mọc.

Ngoài các món chính kể trên, mâm cúng tất niên còn được bày biện thêm hoa quả tươi, trà rượu, trầu cau, hương, đèn nến và đôi khi là tiền vàng mã để dâng lên thần linh và tổ tiên. Hoa quả được lựa chọn kỹ càng, thường gồm năm loại khác nhau tượng trưng cho ngũ quả phổ biến như chuối, bưởi, mãng cầu, xoài, đu đủ hay dứa. Trà và rượu cúng cũng rất quan trọng trong văn hóa tín ngưỡng, giúp mâm lễ thêm đầy đủ, tròn vẹn. Không khí chuẩn bị mâm cúng tất niên thường rộn ràng và ấm áp, khi các thành viên trong gia đình cùng nhau làm lễ tiễn năm cũ, đón năm mới trong sự sum họp và sẻ chia.