Cách mạng giải phóng dân tộc là quá trình đấu tranh của một dân tộc nhằm thoát khỏi ách thống trị của ngoại bang để giành lại độc lập, chủ quyền cho đất nước. Đây là phong trào phổ biến ở nhiều quốc gia thuộc địa và phụ thuộc trên thế giới, đặc biệt nở rộ trong thế kỷ XIX và XX khi các nước châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh đồng loạt đứng lên chống lại chế độ thực dân, đế quốc. Động lực chính thúc đẩy cách mạng giải phóng dân tộc là khát vọng tự do, bình đẳng, xây dựng xã hội công bằng và phát triển; đồng thời là phản ứng đối với các chính sách áp bức, bóc lột và đồng hóa văn hóa của các thế lực xâm lược ngoại quốc.

Cách mạng giải phóng dân tộc không chỉ đơn thuần là cuộc đấu tranh vũ trang mà còn là tổng hòa của tất cả các hình thức hoạt động chính trị, kinh tế, văn hóa nhằm huy động toàn bộ sức mạnh của cộng đồng dân tộc. Các cuộc cách mạng này thường gắn liền với vai trò lãnh đạo của các tổ chức chính trị tiến bộ, tiêu biểu như Đảng Cộng sản ở Việt Nam dẫn dắt nhân dân qua các cuộc đấu tranh trường kỳ, bền bỉ. Thành công của cách mạng giải phóng dân tộc giúp các nước chấm dứt sự lệ thuộc vào ngoại bang, từ đó có điều kiện tự quyết định con đường phát triển của mình theo ý chí và lợi ích của nhân dân.

Ý nghĩa của cách mạng giải phóng dân tộc vô cùng to lớn không chỉ với từng quốc gia mà còn với tiến trình phát triển của lịch sử nhân loại. Những thành quả đạt được từ phong trào này đã góp phần làm thay đổi bản đồ chính trị thế giới, thúc đẩy sự sụp đổ của chủ nghĩa thực dân, khẳng định quyền tự quyết của các dân tộc. Ngoài ra, cách mạng giải phóng dân tộc còn là nguồn cảm hứng và sức mạnh tinh thần cho các phong trào đấu tranh vì hòa bình, tiến bộ xã hội trên phạm vi toàn cầu.