Tổ chức nhà nước thời Văn Lang Âu Lạc là một trong những hình mẫu sơ khai của quốc gia đầu tiên trên lãnh thổ Việt Nam. Dưới thời Văn Lang, đất nước được cai trị bởi các vua Hùng, với thủ đô là Phong Châu. Vua đứng đầu bộ máy nhà nước, được gọi là Hùng Vương, có quyền lực tối cao, nắm giữ quản lý về hành chính, quân sự, đời sống tinh thần và tôn giáo của cả cộng đồng cư dân. Đứng dưới Hùng Vương là các Lạc hầu và Lạc tướng, những người giúp vua quản lý các bộ lạc hay các khu vực hành chính gọi là bộ. Mỗi bộ lại có một thủ lĩnh riêng, nhưng đều phải tuân theo sự chỉ đạo chung từ vua Hùng. Bộ máy nhà nước Văn Lang do đó mang tính chất vừa tập trung vừa phân quyền, phản ánh tổ chức xã hội bán quân chủ và bộ lạc thời kỳ sơ khai.

Khi bước sang thời Âu Lạc, tổ chức nhà nước tiếp tục được phát triển và mở rộng. Vua An Dương Vương lên ngôi, xây dựng thành Cổ Loa làm thủ đô mới, tạo dấu ấn về mặt quân sự và chính trị. Nhà nước Âu Lạc sử dụng bộ máy chính quyền gồm các quan lại, giúp việc cho vua là các tướng lĩnh quân sự và quan hành chính ở các châu, huyện. Dưới sự chỉ huy của An Dương Vương, đất nước được tổ chức chặt chẽ hơn về mặt quân sự với lực lượng phòng thủ kiên cố, tiêu biểu là thành Cổ Loa và truyền thuyết nỏ thần. Sự chuyển mình từ mô hình bộ lạc liên kết sang nhà nước phong kiến sơ khai giúp Âu Lạc tạo nên nền tảng vững chắc hơn về tổ chức xã hội, đáp ứng yêu cầu phòng thủ trước ngoại xâm, cũng như quản lý hiệu quả đời sống của cư dân nông nghiệp lúa nước.

Tính chất của tổ chức nhà nước thời Văn Lang - Âu Lạc nổi bật ở việc kết hợp giữa yếu tố vua tập quyền và sự phối hợp của các thủ lĩnh bộ lạc cũ. Xã hội vẫn giữ vai trò của các dòng họ lớn, các chức sắc địa phương, song tất cả đều chịu sự chi phối của bộ máy trung ương đặt dưới quyền của vua. Quá trình này đánh dấu bước tiến rõ rệt trong lịch sử hình thành và phát triển nhà nước Việt Nam cổ đại, đặt nền móng cho sự ra đời của nền văn minh lúa nước, tạo tiền đề cho các triều đại và tổ chức nhà nước sau này. Nhà nước Văn Lang - Âu Lạc không chỉ thể hiện sự trưởng thành trong ý thức cộng đồng mà còn mở ra thời kỳ mới của lịch sử dân tộc, với những giá trị văn hóa, tổ chức xã hội đặc sắc còn lưu giữ đến tận ngày nay.