Triết học Mác ra đời vào khoảng giữa thế kỷ XIX, trong bối cảnh châu Âu đang trải qua những biến động lớn về kinh tế, chính trị và xã hội. Đây là giai đoạn mà chủ nghĩa tư bản phát triển mạnh mẽ, kéo theo nhiều mâu thuẫn giai cấp trở nên gay gắt giữa tư sản và vô sản. Sự xuất hiện của giai cấp công nhân cùng với nhu cầu đấu tranh giành quyền sống, đòi công bằng xã hội là chất xúc tác quan trọng thúc đẩy việc hình thành một hệ tư tưởng mới. Karl Marx và Friedrich Engels, dựa trên cơ sở phê phán sâu sắc các trào lưu triết học trước đó như triết học cổ điển Đức, kinh tế chính trị học cổ điển Anh và chủ nghĩa xã hội không tưởng Pháp, đã đặt nền móng cho một hệ thống lý luận hoàn chỉnh, mang tính cách mạng và khoa học.

Tác phẩm đánh dấu sự ra đời chính thức của triết học Mác là "Hệ tư tưởng Đức" năm 1845-1846, do Marx và Engels đồng sáng tác, và sau này là bản Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản năm 1848. Những tác phẩm này đã tổng kết quá trình phát triển lý luận của hai ông, khẳng định vai trò của phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, thiết lập quan điểm về sự vận động và phát triển không ngừng của tự nhiên, xã hội và tư duy con người. Triết học Mác đã bác bỏ những quan điểm siêu hình, bảo thủ của các trường phái trước, khẳng định vai trò chủ động, tích cực của con người trong lịch sử cũng như sự cần thiết của đấu tranh giai cấp để xây dựng một xã hội mới công bằng hơn.

Sự ra đời của triết học Mác không chỉ là thành tựu trí tuệ vượt bậc của loài người mà còn là đáp ứng trực tiếp của phong trào cách mạng công nhân quốc tế đương thời. Nó kết tinh những giá trị lý luận tiên tiến nhất với thực tiễn sôi động của xã hội. Từ đó, triết học Mác trở thành kim chỉ nam cho các cuộc cách mạng vô sản, mở đường cho chủ nghĩa xã hội khoa học; tư tưởng này còn có sức sống lâu dài, không ngừng được vận dụng, phát triển trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước ở nhiều nơi trên thế giới cho đến tận ngày nay.