Dân tộc Thái là một trong những dân tộc thiểu số lớn ở Việt Nam, tập trung chủ yếu tại các tỉnh miền núi phía Bắc như Sơn La, Điện Biên, Lai Châu, Hòa Bình và Yên Bái. Trong cộng đồng này, người Thái được chia thành hai nhóm chính là Thái trắng (Tay Don) và Thái đen (Tay Dam). Sự khác biệt giữa Thái trắng và Thái đen thể hiện rõ nét ở trang phục truyền thống, một số phong tục, tập quán sinh hoạt và phương ngữ. Người Thái trắng thường mặc váy màu trắng hoặc sáng, còn người Thái đen lại ưa chuộng váy màu đen hoặc tối, cùng với khăn đội đầu độc đáo. Kiến trúc nhà sàn của hai nhóm cũng có những điểm khác biệt, ví dụ như bậc cầu thang vào nhà: nhà người Thái trắng thường đặt bậc thang ở đầu hồi, còn người Thái đen lại đặt ở bên hông nhà.

Ngoài ra, văn hóa tâm linh và hệ thống tín ngưỡng của hai nhóm Thái cũng mang nét riêng biệt. Người Thái đen nổi tiếng với lễ hội Xên bản, Xên mường, tín ngưỡng thờ Then và các nghi lễ cầu mùa, cầu an rất phong phú. Trong khi đó, người Thái trắng lại chú trọng hơn đến việc thờ cúng tổ tiên và những vị thần bảo hộ làng bản, bên cạnh các lễ hội cộng đồng đa dạng. Mối quan hệ cộng đồng của người Thái rất khăng khít, thắt chặt qua những sinh hoạt như múa xòe, hát khắp, đặc sản ẩm thực như cơm lam, xôi nếp, măng rừng hay cá nướng. Từ những nét văn hóa đặc sắc này, Thái trắng và Thái đen đã góp phần làm phong phú thêm bức tranh đa dạng văn hóa các dân tộc Việt Nam.

Bên cạnh những điểm khác biệt, hai nhóm Thái vẫn giữ chung nguồn gốc lịch sử, cùng tiếng nói thuộc hệ ngôn ngữ Tày-Thái và cùng gắn bó với thiên nhiên vùng núi rừng Tây Bắc. Đời sống của họ gắn liền với sản xuất nông nghiệp lúa nước, khai thác sản vật từ rừng và các hoạt động trao đổi buôn bán. Ngày nay, dù chịu ảnh hưởng của quá trình hiện đại hóa, cả người Thái trắng và Thái đen vẫn nỗ lực gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống, làm giàu cho kho tàng di sản văn hóa dân tộc và tô điểm thêm bản sắc đặc trưng cho từng vùng đất mà họ sinh sống.