Chính sách Kinh tế mới (NEP) được đưa ra tại Liên Xô vào năm 1921, đánh dấu bước chuyển mình quan trọng của nền kinh tế thời kỳ hậu Cách mạng Tháng Mười. Sau một giai đoạn dài thực hiện chính sách cộng sản thời chiến với những biện pháp cưỡng chế và tập trung hóa cao độ, nền kinh tế nước Nga rơi vào tình trạng kiệt quệ, sản xuất đình trệ, đời sống nhân dân lâm vào cảnh khó khăn trầm trọng. Trong bối cảnh đó, Lenin và Đảng Bolshevik buộc phải linh hoạt trong đường lối kinh tế, tạm thời quay lại chính sách mở cửa thị trường tự do có kiểm soát nhằm phục hồi nền kinh tế và ổn định tình hình xã hội. Việc cho phép thương mại tự do hạn chế, trả lương bằng hiện vật thay cho thu mua cưỡng bức nông sản, khôi phục vai trò của các thành phần kinh tế tư nhân, vừa tạo động lực cho sản xuất phát triển, vừa củng cố lòng tin của người dân vào chính quyền Xô Viết.

Tác động của chính sách NEP thể hiện rõ nét ở việc nền kinh tế Liên Xô dần khởi sắc trở lại chỉ sau một thời gian ngắn thực hiện. Sản lượng nông nghiệp hồi phục đáng kể nhờ các hộ nông dân được quyền sử dụng đất và sở hữu thành quả lao động, thương nghiệp nhỏ được phép hoạt động trở lại, kích thích lưu thông hàng hóa nội địa và nâng cao sức mua của nhân dân. Các doanh nghiệp tư nhân cỡ nhỏ và vừa, bao gồm cả xí nghiệp công nghiệp nhẹ, cũng được tạo điều kiện tái hoạt động hoặc thành lập mới, góp phần đa dạng hóa nền kinh tế và giải quyết đáng kể vấn nạn thất nghiệp. Tuy nhiên, NEP cũng mang trong mình nhiều bất cập và mâu thuẫn khi phân hóa giàu nghèo ngày càng rõ nét, tồn tại hiện tượng trục lợi, đầu cơ tích trữ và sự xuất hiện của tầng lớp nhà giàu mới (Nepmen), khiến một bộ phận xã hội lo ngại về việc “thoái hóa” chủ nghĩa xã hội.

Mặc dù vẫn còn nhiều ý kiến tranh luận, NEP được đánh giá là một quyết sách có ý nghĩa lịch sử của nhà nước Xô Viết trong bối cảnh nguy cấp lúc bấy giờ. Nó thể hiện sự nhạy bén và linh hoạt của lãnh đạo Bolshevik trong ứng phó với thách thức thực tiễn, đồng thời cung cấp những bài học kinh nghiệm quý báu trong nghệ thuật cầm quyền. Nhờ NEP, Liên Xô tạm thời vượt qua được cuộc khủng hoảng kinh tế xã hội nghiêm trọng, chuẩn bị tiền đề vật chất - kỹ thuật cho quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội sau này. Song, đến cuối thập niên 1920, trước yêu cầu công nghiệp hóa và tập thể hóa nông nghiệp trên phạm vi toàn quốc, NEP dần bị hạn chế và sau đó chính thức chấm dứt để nhường chỗ cho chính sách kế hoạch hóa tập trung.