Lưu ban là thuật ngữ dùng để chỉ trường hợp một học sinh hoặc sinh viên phải học lại lớp hoặc khóa học mà mình chưa hoàn thành đạt yêu cầu trong năm học trước. Lưu ban có thể xảy ra ở các cấp học như tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông và cả ở bậc đại học, khi người học không tích lũy đủ điểm số, bị điểm liệt ở một số môn, hoặc không đáp ứng được các tiêu chí xét lên lớp của trường học. Thông thường, lưu ban là hậu quả của việc học tập không hiệu quả, ít nghiên cứu hoặc thiếu cố gắng từ chính người học, nhưng đôi lúc cũng chịu ảnh hưởng bởi các lý do khách quan như sức khỏe, hoàn cảnh gia đình hay điều kiện học tập không thuận lợi.

Việc bị lưu ban có thể gây nhiều tác động tiêu cực đối với học sinh, sinh viên cả về tâm lý lẫn động lực học tập. Nhiều học sinh sẽ cảm thấy tự ti, mặc cảm khi phải học lại cùng các bạn khóa dưới hoặc những người nhỏ tuổi hơn. Sự chậm trễ trong quá trình học tập cũng có thể khiến họ mất dần niềm tin vào bản thân, gây áp lực tinh thần và khó khăn trong việc hòa nhập với môi trường lớp mới. Ngoài ra, việc lưu ban còn ảnh hưởng đến lộ trình học tập theo kế hoạch ban đầu, làm trì hoãn thời gian tốt nghiệp, đồng thời tạo ra những chi phí bổ sung cho gia đình như học phí, sinh hoạt phí trong thời gian học lại.

Tuy nhiên, lưu ban không hẳn là kết thúc mà cũng có thể là cơ hội để học sinh, sinh viên nhìn nhận lại quá trình học tập của mình, tìm ra nguyên nhân khiến mình chưa thể đạt được yêu cầu và từng bước khắc phục nhược điểm. Trong một số trường hợp, việc học lại sẽ giúp các em củng cố kiến thức, nâng cao khả năng và trưởng thành hơn, qua đó xây dựng nền tảng chắc chắn cho những nấc thang tiếp theo trên chặng đường học vấn. Các thầy cô và gia đình cũng cần đồng hành, hỗ trợ tâm lý để học sinh vượt qua khó khăn, tạo sự động viên giúp các em có thêm niềm tin, ý chí quyết tâm phấn đấu vươn lên, tránh xa tình trạng chán nản, buông xuôi khi rơi vào hoàn cảnh bị lưu ban.