Nhà nước Âu Lạc ra đời vào khoảng thế kỷ III trước công nguyên, trên cơ sở hợp nhất hai bộ tộc lớn là Âu Việt và Lạc Việt. Trước đó, vùng đất này chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của các bộ lạc và các liên minh nhỏ lẻ, mỗi bộ tộc hầu như cai quản riêng lãnh thổ của mình. Tuy nhiên, các nguy cơ xâm lấn từ bên ngoài, đặc biệt là sự đe dọa từ các thế lực phương Bắc, đã thúc đẩy nhu cầu liên kết giữa các cộng đồng bản địa, nhằm xây dựng một nhà nước thống nhất có khả năng tự bảo vệ và phát triển. Chính trong bối cảnh lịch sử ấy, Thục Phán lên ngôi và trở thành An Dương Vương, thống nhất các bộ lạc dưới một chính quyền tập trung, hình thành nên nhà nước Âu Lạc.

Địa bàn của nhà nước Âu Lạc trải rộng ở vùng Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ nước ta ngày nay, với trung tâm là thành Cổ Loa – một công trình phòng thủ quy mô lớn, mang ý nghĩa quân sự và kinh tế quan trọng. Sự ra đời của Âu Lạc còn phản ánh quá trình phát triển về cơ cấu tổ chức xã hội, từ những cộng đồng người tùy tiện, rời rạc chuyển sang mô hình nhà nước sơ khai với sự xuất hiện của bộ máy quản lý và luật lệ riêng. Đặc biệt, vấn đề giữ gìn lãnh thổ và đảm bảo sự sinh tồn lâu dài đã đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với việc củng cố sức mạnh đoàn kết dân tộc. Sự kiện này đánh dấu một bước tiến lớn trong lịch sử Việt Nam thời cổ đại, tạo nền móng cho sự phát triển văn hóa và xã hội sau này.

Sự hình thành nhà nước Âu Lạc cũng gắn liền với quá trình tiếp thu và giao lưu giữa các cộng đồng bản địa và những yếu tố ngoại lai. Nhiều kết quả khảo cổ học cho thấy sự đa dạng trong đời sống vật chất, tinh thần, và kỹ thuật quân sự của cư dân Âu Lạc. Đặc biệt, chiếc nỏ thần lẫy nỏ đã trở thành biểu tượng tiêu biểu của trình độ kỹ thuật quân sự và trí tuệ dân tộc thời kỳ này. Trong hoàn cảnh bị đe dọa xâm lăng và phân tranh, tinh thần đoàn kết của nhân dân Âu Lạc đã giúp tạo ra một chính thể độc lập, khẳng định vai trò lãnh đạo của An Dương Vương, mở ra thời đại mới của phát triển đất nước cũng như đặt nền móng cho truyền thống giữ nước, xây dựng nước của dân tộc Việt Nam.