Biển Đông là khu vực có vị trí chiến lược quan trọng về kinh tế, quân sự và hàng hải trên thế giới. Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, căng thẳng ở đây ngày càng gia tăng do các tranh chấp chủ quyền giữa các quốc gia ven biển, đặc biệt là giữa Trung Quốc với Việt Nam, Philippines, Malaysia và Brunei. Trung Quốc áp dụng yêu sách “đường lưỡi bò” phi lý, đơn phương xây dựng đảo nhân tạo, cơ sở quân sự và tuần tra tàu hải cảnh, gây lo ngại cho cộng đồng quốc tế. Những hành động này không chỉ vi phạm chủ quyền của các nước trong khu vực mà còn tác động trực tiếp đến hoạt động thương mại quốc tế, an ninh hàng hải và nguồn tài nguyên biển.

Trước bối cảnh căng thẳng này, các quốc gia ASEAN đã nhiều lần kêu gọi giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, dựa trên luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên hợp quốc về Luật biển năm 1982. Nỗ lực xây dựng Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) vẫn đang gặp nhiều khó khăn khi các bên chưa thể thống nhất về nội dung và phạm vi áp dụng. Sự can thiệp của các cường quốc như Mỹ, Nhật Bản, Australia cũng khiến tình hình thêm phức tạp, vừa hỗ trợ các nước nhỏ bảo vệ chủ quyền vừa tạo ra mặt trận đối đầu mới với Trung Quốc. Kịch bản leo thang căng thẳng luôn hiện hữu nếu các bên không giữ được kiềm chế và đối thoại.

Hệ quả của căng thẳng ở Biển Đông không chỉ giới hạn ở góc độ ngoại giao và quân sự mà còn tác động đến đời sống ngư dân, môi trường biển và phát triển kinh tế của các nước trong khu vực. Các vụ va chạm tàu cá, ngăn cản hoạt động khai thác thủy sản, thăm dò dầu khí thường xuyên xảy ra và gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới sinh kế của người dân. Nguy cơ tổn hại đa dạng sinh học, phá hủy các rạn san hô khi xây dựng đảo nhân tạo cũng là vấn đề mà các tổ chức môi trường thế giới lên tiếng cảnh báo. Chính vì vậy, giải pháp lâu dài cần dựa trên ý chí chung của các quốc gia trong khu vực, sự tôn trọng chủ quyền hợp pháp và cam kết bảo vệ lợi ích chung ở Biển Đông.