Cơ cấu dân số vàng là một thuật ngữ dùng để chỉ giai đoạn trong quá trình phát triển dân số khi tỷ lệ người trong độ tuổi lao động, thường là từ 15 đến 64 tuổi, chiếm tỷ lệ cao nhất so với tổng dân số. Trong giai đoạn này, số người phụ thuộc vào nhóm lao động, tức trẻ em và người già, tương đối ít, tạo điều kiện thuận lợi cho việc huy động nguồn lực lao động và phát triển kinh tế xã hội. Nói cách khác, đây là thời kỳ mà quốc gia có nhiều cơ hội nhất để tăng trưởng mạnh mẽ nếu biết tận dụng tối đa nguồn nhân lực dồi dào, đầu tư đúng hướng vào giáo dục, y tế, nghiên cứu khoa học kỹ thuật và phát triển sản xuất.

Tuy nhiên, cơ cấu dân số vàng không kéo dài mãi mãi. Sau giai đoạn này, khi tỷ lệ người cao tuổi tăng lên, quốc gia sẽ phải đối mặt với những thách thức liên quan đến già hóa dân số như thiếu hụt lao động, gia tăng chi phí an sinh xã hội, y tế dành cho người già. Do vậy, việc tận dụng tốt cơ cấu dân số vàng đóng vai trò vô cùng quan trọng, giúp đất nước vừa có thể phát triển kinh tế, vừa chuẩn bị tốt các chính sách cho tương lai dân số bắt đầu chuyển sang già hóa. Đó là lý do nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, đang nỗ lực đẩy mạnh phát triển nguồn nhân lực trong giai đoạn dân số vàng để đạt được bước tiến dài về kinh tế và xã hội.

Giai đoạn cơ cấu dân số vàng thực chất chỉ là một cơ hội mang tính chất "một lần" mà không phải đất nước nào cũng khai thác thành công. Những kinh nghiệm của các quốc gia phát triển trên thế giới như Nhật Bản, Hàn Quốc đã cho thấy, đầu tư vào giáo dục, nâng cao chất lượng lao động, phát triển kinh tế tri thức trong giai đoạn dân số vàng chính là chìa khóa để chuyển hóa lợi thế này thành động lực mạnh mẽ cho sự phát triển đất nước. Bởi vậy, nhận diện và tận dụng hiệu quả cơ cấu dân số vàng không chỉ là bài toán về dân số mà còn là vấn đề chiến lược trong hoạch định chính sách phát triển quốc gia.